Adios, Patria Adorada

22 January 2007 at 4:38 AM | Posted in News | 2 Comments

Remarks delivered at the launching of the book Adios, Patria Adorada: The Filipino as Ilustrado, the Ilustrado as Filipino, by Alfredo Roces, published by De La Salle University Press, 3 February 2006, at De La Salle University Manila:

Gemino Abad, echoing poststructuralists, once said that a person is made up of words. We could say, echoing Abad, that a people is made up of words, or more precisely, of books, or even more precisely, of histories. Contrary to what Marx thought, the field of struggle is not the factory nor, as Mao thought, the countryside. The field of struggle in our century, the twenty-first century, is the field that Marx held in such contempt – the field of human consciousness, or the way we see ourselves, the way we imagine ourselves. Alfredo Roces joined this struggle many years ago, primarily through his advocacy of art as an integral element of our past, secondarily through his editorship of various projects rewriting published history. He has now directly challenged our view of ourselves through the book we have just launched.

Today we thank Amelia Galang, Javier Galvan, National Artist F. Sionil Jose, Edna Formilleza, and Antonio Hila for joining Roces in launching not just a book with chapters, but a chapter in the book of our past. The past is really only what we choose to remember, and until today, we chose to remember only what would not make us uncomfortable with the way we rush headlong into revolutions not of our own making. Roces identifies as, in his words, “the core of ilustrado ideology,” the manifesto in prose of Rizal, more telling than his manifesto in verse in “Mi Ultimo Adios.” Foreshadowing Roces, Rizal wrote explicitly, “Reforms, if they are to bear fruit, must come from above, for reforms that come from below are upheavals both violent and transitory.” Mabini, echoing Rizal, offers Roces even more support for the struggle to recreate our past. Said Mabini, “In order to build the proper edifice of our social regeneration, it is imperative that we change radically not only our institutions, but also our ways of thinking and behaving.”

These are words to remember as we struggle once again these days to regain control of our future and even of our present, as we try to stop our so-called national leaders from leading us towards international disaster, as we look around for ways to retrieve our dignity as a nation and our pride as a people. Roces has boldly pointed the way to discover “nuestro perdido eden” that is right here with us now, at this very moment, part not just of our future nor of our past, but of our present.

Congratulations to all of us for sharing the unrealized dream of the ilustrados and the realized dream of the De La Salle University Press and Alfredo Roces to publish Adios, Patria Adorada: The Filipino as Ilustrado, the Ilustrado as Filipino. May we all look forward to our past!

2 January 2007 at 5:38 AM | Posted in News | Leave a comment

Sa Paglunsad ng Librong Gagamba sa Uhay, ni Rogelio G. Mangahas, isinalin sa Ingles ni Marne L. Kilates, 21 Setyembre 2006

Hindi naman siguro ninyo ako sisisihin kung ilalabas ko ang sama ng loob ko kay Ka Roger. Kasi’y isinama niya sa back cover ng libro niya sina Krip Yuson, Elynia Mabanglo, Teo Antonio, at Becky Anonuevo, pero hindi ako. Habang may natitira pang kopya ang librong ito, sa bahay man o laybrary ng sinumang tao o paaralan, dito man sa bayan natin o sa ibang bansang maraming kababayan natin at maraming nagmamahal sa panitikan, hindi mawawala ang kanilang mga pangalan dahil nakaukit sa tinta, pero kayo lamang ang makaaalam na may masasabi rin naman ako tungkol sa libro.

Hindi naman ako maaaring maingit kay Rio Almario, na siyang sumulat ng mahabang introduksyon sa libro. Kasi’y nilait naman niya ang anyo ng haiku at ang sabi niya’y hindi naman talaga mahalaga ang pagbilang sa mga pantig at ang pagsunod sa anyong Hapones, dahil ang mahalaga’y ang kapangahasan at pagkatotoo ng mga ginagamit na salita’t hulagmay ni Roger. Isa pa’y kung ako ang inanyayahang sumulat ng introduksyon, sigurado akong uulitin ko lamang ang mga sinabi mismo ni Roger sa interbyu na ginawa ng kanyang estudyanteng si Teresita Chico, ni Vim Nadera, at ni John Torralba. Sasabihin ko lang kung ano talaga ang haiku sa Hapones, sa Ingles, sa Filipino, at sa kung anu-ano pang mga wika’t tradisyon, at wala naman akong bagong masasabing gigimbal sa larangan ng panitikan o ng kritikang pampanitikan. Kaya mabuti pa ngang ang matalik na kaibigan na lamang niya ang pinasulat niya ng introduksyon.

At lalo namang hindi ko iintrigahin si Marne Kilates, dahil siya naman ang umako sa pagsalin ng mga tula ni Roger sa wikang Ingles, isang bagay na hindi ko naman kaya, kayanin ko man. Pero kahit na salimpusa lang pala ako, dahil narito na rin naman ako’t sayang naman ang pagkakataong ihinga ang aking sama ng loob, ay sige na nga, sasabihin ko na ang talagang nararamdamann ko tungkol kay Roger, tungkol sa kanyang libro, tungkol sa salin ni Marne, at tungkol sa haiku.

Sa totoo lang, kahit na ang sarap sanang bumawi sa pagsantabi niya sa matagal na rin naming akala ko’y pagkakaibigan, hirap na hirap akong maghanap ng maaaring pintasan sa mga sinulat ni Roger. Napipilitan akong aminin na dakila talaga siya at dakila ang libro niya. Bilang ako nang bilang ng mga pantig ng kanyang mga tula, na ang pakay ko’y ipakita na hindi siya marunong magbilang, pero iisa lamang ang nahanap kong medyo nalihis sa tamang landas ng haiku, ang Haiku 55, na parang sinadyang ipaalaala ang Poems 55 ni Jose Garcia Villa, di ba, dahil ang ikalawang taludtod nito’y “unggo’y kumara, may buhos” na lampas sa pitong pantig. Alam naman ng kahit sinong walang alam sa malikhaing panulat na labimpito ang pantig sa haiku, na hinahati sa tatlong taludtod – lima, pito, at lima. Matutuwa na sana ako’t may mapupuna ako, palibhasa’y kritiko dapat ako, di ba, pero sinulat naman nitong si Rio na huwag dapat tayong magbilangan at mismong si Roger ang nagsabi sa kanyang interbyu na sumablay man siya ay hindi naman kahiyahiya iyon, dahil mismong si Basho ay medyo naidlip sa puyat nang sinusulat niya ang pinakamasining niyang haiku na tungkol sa gabing taglamig.

Parang sinadya naman ni Marne ang hindi paggamit ng lima-pito-limang estruktura dahil sinabi naman ni Roger sa interbyu, at sinabi na rin ni Marne, at alam naman ng lahat ng nag-aral ng anyong haiku sa tradisyong kanluranin, na hindi bilang ang mahalaga sa haiku sa wikang Ingles kundi ang biglang pagkamulat sa katotohanan tungkol sa kalikasan ng mundo o ng tao o ng panginoon. Samakatwid ay wala akong mahawakang maaaring tsugihin sa mga tula ni Roger sa Filipino o sa mga tula ni Marne sa Ingles. Lalo tuloy akong nabubuwisit sa sarili ko dahil wala akong mahanap na butas na paglagyan ng aking sama ng loob. Sinasabi ko palang tula ang mga salin ni Marne dahil, para sa akin at para na rin sa maraming mga kritikong tumatalakay sa sining ng pagsalin, ang salin ay ibang likha, ibang paglikha, sa tinataguriang orihinal na akda. Hindi dapat hinuhusgahan ang isang salin ayon sa pagiging tapat sa isinalin kundi ayon sa kasiningan bilang bagong akda sa bagong wika.

Dahil wala akong masabing masama para makabawi naman kay Roger sa kanyang di pag-anyaya sa aking sumulat ng sanaysay na maaaring malahian kahit na ng anino lamang ng kanyang mga tula, ay idedekonstrak ko na lamang ang isa sa kanyang haiku, para noong ginawa ni Rio pero hindi galing sa mata ng kapwa makata, kundi galing sa mata ng isang hindi marunong tumula pero kahit paano ay may pailan-ilan namang tulang nabasa.

Basahin natin ang kaunaunahang tula sa koleksyon:

Tingnan, tutubi’y
darakma lang ng niknik,
tuntunga’y tukál.

Kung kahulugan lamang ang hahanapin natin sa tula, marami tayong mapupulot. Hindi man lamang nirespeto ng tutubi ang tukál, na siyang malaki ang ganda sa kanya at di hamak na mas maraming kahulugang simboliko sa tradisyon ng panulaan. Ang darakmain lang naman niya’y niknik, na walang kwentang nilalang, na sa pagkawalang kwenta’y ni hindi man lamang binigyan ng tao ng mabangong pangalan. Sa madaling sabi’y kung ang kritikang kanluranin ang gagamitin natin, matutuwa tayo sa ironiya at tema, at kung idaragdag natin ang teknikal na mga elemento ng tula, ang aliterasyon o initial rhyme, pati na ang tugmaan ng tingnan at tukál.

Hindi tayo mauubusan ng masasabing mabuti sa tula kung hanggang doon lamang ang dating sa atin nito. Pero kung idedekonstrak natin, kung ipakikita natin na hindi natural ang paggawa ng tula kundi konstruksyon na maaaring idekonstrak na nga, masasabi nating sinadya ang paulit-ulit na gamit ng tunog ng t, ng ibang tunog na inulit, tulad ng tutu sa tutubi, tuntung sa tuntunga’y, niknik, at maaaring isama na ang hango naman sa anyo ng haiku pero konstruksyon din, ang pag-ulit ng limahang taludtod. Ang hindi natural na pagkasulat ay nasa ilalim ng natural na pagbigkas: “Tingnan / tutubi’y darakma lang ng niknik / tuntunga’y tukál.” Tinatawag sa musika na pagtunggali ng kaliwa sa kanang kamay sa pyano, o counterpoint, o sige na nga, jazz.

Pero hindi pa dyan natatapos ang ating pagdikonstrak. Bakit naman tutubi ang napiling mandarakma, gayung mukhang napakaamo naman ng laruan ng bata na ito? Bakit naman nating inakalang ang tukál ay simbolo ng katahimikan, ng kapayapaan, gayung wala naman itong ginagawa para mapahinahon ang tubig? Sa katunayan ay isinusuka ang halamang ito ng karamihan ng hardinero at urban planner sa mundo, dahil binabarhan nito ang agos ng tubig. Tubig. Ano ba ang tubig na kahit na hindi nabanggit ay tiyak na umeeksena, dahil na nga ang inaaming modelo ni Roger sa pagtula ng haiku ay si Basho at ang tula nito tungkol sa tunog ng tubig? Ano na nga ba ang salitang tukál? Dahil walang tuldik ang pag-imprenta dito, baka naman túkal ito, na ang ibig sabihin, ayon sa diksyunaryo ni Rio, ay tukod na kawayan. Naku, kung isasabak natin ang kahulugang ito, babalik tayo sa pamagat ng libro, kung saan may uhay na sa biglang tingin ay parang túkal na maaaring pamahayan din ng gagamba. Lalong lumalabo ang intensyon kong laitin si Roger, dahil paganda nang paganda ang kanyang sinulat dahil palalim nang palalim at palawak nang palawak.

Ano ba ito? Unang tula pa lamang ay hindi ko na masisid nang husto. Parang masyadong punung-puno ng kahulugan, ng kasiningan, ng tunay na kadakilaan ang haikung ito. Hindi ko pa nga tinatalakay ang pagka-haiku niya, ang paghugot ng damdamin sa karaniwang nakikita, ang pag-akyat sa langit sa pamagitan ng pagsilip sa lupa, ang pagpatindi sa ating pagkatao sa pagtanggap ng kapaligiran ng tao. Alalahanin natin, tutubi lang yan.

Hindi ko pa nga ginagamitan ng intertextuwalidad, dahil mapipilitan talaga akong aminin na mahusay talagang makata itong si Roger. Biro ninyo, sa librong ito, maraming ginagawa ang tutubi. Sa 5, yakap niya ang lotus. Sa 13, ang talahib naman. Sa 11 ay nagtatalik siya, nakakainggit dahil hindi lang karaniwang pagtalik kundi ballet. Sa 43 ay nakisakay ang tutubi sa hanging gala. Sa 114 ay naibalik pa nya ang nilad. Pero sa 119 ay wala siyang utang na loob, dahil pinalipad na’y ni hindi nagpasalamat. Kahit na naligaw siya sa 140 ay kinakaawaan naman. Sa 141 ay mataas pa siya sa tao. Sa 163 ay may sarili siyang tutulugan. Sa 266 ay kasingganda ang tutubi ng takipsilim.

Kung gamitan naman natin ng malikhaing kritika o creative nonfictional criticism (isang uri ng kritikang pampanitikan na bagumbago dahil ngayon ko pa lang inimbento) at pakialaman natin ang talambuhay ng makata, nasa libro naman kung bakit pulos na lang tutubi ang lumilipad sa mga haiku. Ani Roger sa kanyang mga tala, “Isang Linggo ng umaga, pagkaraang mag-walking nang halos isang oras sa kampus ng U.P. Diliman habang namamahinga ako sa harapan ng Oblation, naobserbahan ko ang eksena ng dalawang tutubi.” Naku, may panahon pa siyang maglakad nang isang oras at mamahinga. Hindi ako nagngingitngit lang sa tampo, nagngingitngit pa sa inggit.

Sige na nga, gusto ko man o hindi, masakit man sa loob ko o hindi, aaminin ko na, napakaganda ng libro mo, Roger, napakagaling mong tumula, napakaganda rin ng mga salin ni Marne, napakarami kong napulot na mag-aayos ng aking buhay at magtatanggal sa akin ng mga negatibong emosyon na tulad ng tampo at inggit. Nagpapasalamat ako’t ako ay inanyayahan mong magsalita sa paglunsad ng libro mo, dahil kahit papaano, natikman ko rin ang tunay mong pagkakaibigan.

The Belly of the Business Beast

2 January 2007 at 5:23 AM | Posted in News | 4 Comments

Last Dec. 4, I found myself in the belly of the beast, so to speak, from the point of view of educators. I spoke at the widely-advertised “Tripartite Summit on Higher Education,” sponsored by the Personnel Management Association of the Philippines, at the RCBC Plaza in Makati City, Philippines.

I knew that I was asking for trouble by opening with a deliberately provocative statement. I had spoken to business groups before, but this was the first time I had an audience that could actually do something about one of my advocacies. I decided to do a Manny Pacquiao.

Here is the text of my speech (though it suffers from the absence of the powerpoint presentation, that gave the statistics in graphic and startling form). I entitled my speech “Three Fingers.”

I know that you asked me here to talk primarily of the Far Eastern University (FEU)-ePLDT linkage allowing graduating FEU students to take a course called “Call Center Fundamentals” in preparation for employment in the ePLDT call centers, namely Vocativ and Parlance. I will talk a little bit about that tie-up in a moment, but first, I want to get something off my chest right away.

Every time the so-called mismatch is discussed about what education supplies and what industry demands, industry always points a finger at education, saying, “It is your fault.” You all know what pointing a finger means. It means that one finger is pointing at education and three fingers are pointing back at industry. I say now to you that, yes, education is to blame for the mismatch, but industry is three times to blame. It is your fault that industry demands what education does not, cannot, will not, and should not supply.

Let me borrow from two presentations that show how industry ignores the three fingers. Here is a slide from the Commission on Information and Communications Technology (CICT) presentation last February. Government and industry are telling education what to do with curriculum, syllabi, and teacher training.

(The slide came from a powerpoint presentation done for the DOLE Workforce Development Summit Cyberservices by then Commissioner Damian Mapa. Mapa recommended that English should be taught in all four years of college, that a third of all English lessons should be on “conversational English,” that all college and high school teachers take English lessons, and that all high schools have “English-only zones.”)

Here is another slide from the same presentation (the slide said that there would be 2.45 million college graduates from 2006 to 2010). Government and industry project a need (for cyberservices) for 450 to 550,000 college graduates over a five-year period, as well as a need for 100 to 120,000 from the unemployed or underemployed. Even if we used these figures, we can see that cyberservices wants 22.5% of college graduates to pursue a career in cyberservices, rather than nursing, education, science, or the humanities. The figures, however, according to DepEd and CHED, are wrong, because there are actually only about 350,000 college graduates a year and therefore only 1,750,000 eligible college graduates over five years. This means that cyberservices wants not just 22.5% but 31.4% of college graduates.

(I then showed another slide from the Academe-Industry Collaboration Committee
Manpower Planning Survey of PMAP. The slide gave four recommendations: “Strengthen the linkage between industry and academe; Involve schools in solving some industry problems; Increased emphasis on communication skills; Formulation of competence guide by the industry to be used by the schools.”)

Here are recommendations coming from PMAP itself. Notice that PMAP does not say anything about how industry should improve, but is saying only how it thinks education should improve.

Just as education should solve educational problems, so should industry solve its own problems. If you guys in industry cannot solve your own problems, do not ask education to solve them for you.

To demand that universities deny their vision as universities, which is to be as good as, if not better, than the best in the world or at least in the region, is exactly the same as to say that Henry Sy should not aim to build the biggest mall in Asia or in the world, that Metro or BPI should not be as credible as Citigroup or HSBC, that our local firms or local branches of multinationals should not be as efficient as General Motors, Wal-Mart, or Exxon. Just as all industries strive to be as good as the best industry in the world, so do all schools benchmark with the best in the world. Just as industry has its own role models, so does education.

What are the best schools in the world? According to several recent surveys, the ten best universities in the world, not necessarily in this order, are: Harvard, Cambridge, Oxford, MIT, Yale, Stanford, Caltech, Berkeley, Princeton, Columbia, and Chicago. In Asia, the top ten are: Tokyo, Kyoto, Australian National, Hebrew, Osaka, Tohoku, Melbourne, Tokyo Tech, Nagoya, and NUS.

Tell me honestly, do you expect a third of the graduates of these universities to have as their ambition careers in teleservices, E-services, IT outsourcing, IT enabled services, ICT enabled services, or business process outsourcing?

Education does not tell industry what to do, so can industry please stop telling education what to do? But since industry has been minding education’s business, I will now mind industry’s business. Since you insist on asking us to solve your problems, I will now give you my own ideas about how industry should solve its own problems.

Let us look at the facts. Every year, practically all 6-year-olds enter the educational system, most of them going into public schools. For every 100 of those who enter the formal school system in Grade 1, 62 will finish Grade 6 and practically all of them will move on to high school. Only 23 will finish high school, but not all of them will go to the post-secondary or tertiary or college level. Only 17 will go to college and only 14 will finish a four-year degree course. In absolute numbers, this means that, of the 2.5 million or so that enter Grade 1, only 1.5 million will go to high school, and only half a million will finish high school. Not all high school graduates go to college; only 400,000 will enter college and only 336,000 will finish a college degree.

The vast majority of these college graduates are nurses and will go abroad. They are not and should not be interested in a job in the Philippines, whether in cyberservices or elsewhere. In fact, FEU nursing graduates, which comprise the overwhelming majority of its graduates, are mostly now abroad (more than 80%, I think). Even if we do not remove the nurses from the potential workforce, however, we are still faced with an anomaly in the way industry thinks.

Let us subtract the number of college graduates from the number of high school graduates. We get roughly 200,000. Education will produce over the next five years 1.08 million high school graduates that will not finish college. According to the CICT’s own estimates, the maximum number of jobs available in cyberservices in the next five years for college graduates and the unemployed is 670,000. There is the solution to your problem. All industry has to do is to tap this vast pool of human resources.

Let me go back to the pointing finger. What are the three fingers that point back at industry?

The first finger is the insistence of industry to require a college degree for tasks that do not need college education. Here are some qualifications listed in wanted ads last week. For Purchaser, “graduate of any 4-year course.” For Quality Control Assistant, “candidate must posses at least a Bachelor’s or College Degree in any field.” For Receptionist, “Must possess a BSBA degree major in Marketing and Sales, Business Development, Economics, Finance or Accounting.” For Insurance Staff Reliever, “Must possess at least a Bachelor’s degree in any field.” For Transcriptionist, “Must possess at least a Bachelor’s degree in Sales and Marketing.” For Real Estate Consultant, “College Graduate.” For Medical Representative, “Graduate of any Science or Business Course.” Just scan the want ads in any Sunday paper, and you know that a college degree is required of practically every job. That industry does not really care whether the specialization of the applicant fits the job is itself a clear sign of bad business sense. By the way, a college degree is not the only popular requirement for all kinds of jobs unrelated to what one studies in college. The other requirement is, you guessed it, a “pleasing personality.”

The second finger is the unwillingness of industry to shoulder the costs of training recruits for its own purposes. It has long been known by linguists and language educators that there is no such thing as English for general purposes. All English is English for specific purposes. You need one kind of English to understand movies in English. You need quite a different one to understand the English that computer programmers use. You need another kind to understand the English that chess players use. Language learning today is always geared towards a particular purpose, whether it is to read scientific texts or to visit a foreign country or to order food in a restaurant or to become a call center representative. Schools teach the kind of English one needs to understand academic discourse, which is about as far from conversational English as legal English is to medical English. All industry needs to do to meet its human resources needs is to train high school graduates to speak the kind of English that the individual companies need.

Is that impossible? Not according to all the language schools that advertise on the Web. All these schools claim, and their products prove them right, that it is possible to learn a language, any language, in 200 hours. One foundation I head, and this is blatant self-advertising, has a program called “The 4S Approach to Literacy and Language,” which is being used by some call centers. We can take someone with terrible pronunciation and grammar and very little knowledge of English and we make that someone a call center representative in less than 200 hours. Ask me later if you want details. It’s a foundation, so the admittedly high fees go to charitable projects.

Instant learning of languages is not something new. Filipino scholars funded by Monbusho are asked to study Japanese for one semester and are able to attend classes in Japanese after only that one semester. American soldiers sent to war learn enough of whatever the language is of the country they are in to avoid being killed. If you can put your life on the line after only a few weeks of learning a language, you can certainly become a call center representative after only 200 hours of learning English. Answering calls is not a matter of life and death to CSRs, though they may look that way to those making the call.

In fact, in the FEU-ePLDT program, we do not even offer 200 hours of English language instruction. We offer only 66 hours. This brings me to FEU and ePLDT.

In 2003, FEU and ePLDT started a joint program aimed at supplying Parlance and Vocativ with fresh graduates trained not just in English but in Customer Service Management and American history, geography, and culture. The program consists of 108 hours of instruction over and above the usual subjects required by CHED for students to graduate. There are 42 hours of grammar, 24 hours of pronunciation and accent neutralization, 24 hours of customer service management, and 18 hours on America.

In the 2003-2004 or first batch, there were initially 69 students, 67 of whom finished the program. The terms of the MOA provided that trainees had to pass the normal ePLDT entrance exams. 59 out of the 67 passed ePLDT’s requirements. This pilot batch revealed a major deficiency in the training: most of the trainees resigned only a few days after they were hired, because they were not emotionally prepared for inbound calls. FEU and ePLDT then revised the curriculum to include interpersonal communication and some psychology.

The Summer 2004 batch went through the revised curriculum. Of the 37 initial students, 23 finished the training. This was a poor batch in terms of acceptance. I don’t have the actual figures, but there were very few that ePLDT hired. The main reason turned out to be the inability of the trainees to handle the initial job interview. FEU and ePLDT then revised the curriculum again to include mock interviews, as well as stress management.

Because of the changes, the 2004-2005 batch fared better. 35 students made it through the training and 30 were offered jobs for international accounts and 5 for local accounts, a 100% success rate.

Currently, there is a batch undergoing training, and we are hopeful that they will be as successful as the previous batch.

What are the best practices that FEU has instituted that may be of interest to those planning to start similar linkages? First is the presence of American instructors. Although Filipino English teachers will hate me for this, I think that the main reason our students do not learn English is they are being taught by Filipinos who have never lived in the UK or in the USA. I don’t think you will trust a chef to do a French dish who has never tasted a dish prepared by a French chef. If you had to have a heart bypass, will you entrust your life to a medical doctor who has never been inside an operating room? Will you trust a travel agent who has never traveled? The late Doreen Fernandez, then our best authority on food, used to explain why Philippine spaghetti is sweet, why Philippine paella does not look at all like the Spanish dish, and why there is no lumpiang shanghai in Shanghai. She said that the Filipinos that originally prepared these dishes had never tasted the original food and just made up the dishes according to rumor. Similarly, we make up our own kind of English because most of us have never listened or talked to Americans or the British in their own country.

One thing industry foundations can do, and I’ve said this again and again, is to shoulder the costs of Filipino English teachers visiting the UK or the US. One or two months in English-speaking countries will do more for English for a Filipino than all those grammar exercises and learning modules.

A second best practice is the use of an actual computer lab with software similar to that used in call centers. Hands-on simulation works wonders for training.

A third best practice is visiting an actual call center to get a taste of how it feels to work in one. This is not the same as practicum, because the time is very short, but it gives the potential CSR a chance to see that there is life in call centers.

A fourth best practice is to let the parents sign a contract with the sponsoring company. In the case of non-minors, who can therefore sign on their own, the parents can sign as witnesses to the contract. This way, the parents put additional pressure on the trainee to finish the training.

Let us go back to the fingers. The third finger pointing back at industry is pride or “fried chicken,” as we say in Philippine English. Industry is too proud to accept that education is itself an industry, with its own goals and objectives. Manufacturers do not tell retailers how to sell. Real estate developers do not tell bankers how to handle money. Although there is, of course, synergy and cooperation between different types of industry, there is also mutual respect. Education is also an industry. In fact, as you know from business surveys, FEU is one of the top corporations in the country as far as ROI is concerned. During the time of the late Brother Andrew Gonzalez, De La Salle University was one of the top corporations in the country in terms of profitability, although it was technically nonprofit and all profit was plowed back to the institution in terms of new infrastructure. That most of the taipans, and now even non-taipans, have deemed it wise to invest in or even to buy universities is a clear sign that education is a viable business. Industry should not tell universities what to do, but should give education the respect it deserves.

What, after all, is a university? Let us look again at Harvard and the other top universities in the world. What they do is what education should do. A university, in fact, all education from elementary to postgraduate, aims at educating, not training, persons. Industry needs trained employees. Education will not supply that training. Education exists for something else altogether, not to give people a chance to earn a living, but to live. There is a vast difference. Just look at Bill Gates. When is he happiest? He tells us himself – when he is playing contract bridge with his bridge partner Warren Buffett. That is living. That has nothing to do with earning money. In fact, Bill Gates hardly ever wins at contract bridge, because he is not a very good bridge player. But that is what makes him happy, not just the billions he makes from all that software. Of course, the billions help. I am not saying that industry should not make money. On the contrary, industry should make money, but universities are not interested or should not be interested in making money, just in making enough money to keep themselves alive to serve students. Bill Gates has a lesson there for all of us, whether we are in industry or education, or in the industry that is education.

Here are my own recommendations for industry. If industry wants to solve the mismatch from its end, not from the end of education, these are some things it can do.

First, industry should not demand a college degree for work that does not require Harvard-level education. I am very happy to note that, lately, advertisements for call center jobs no longer specify that the applicant should have a college degree.

Second, industry should financially support high schools to ensure that high school graduates are employable. After all, the revised Basic Education Curriculum adds livelihood as one of the major goals of secondary education.

Third, we have long known that one reason our education is weak is its length, or lack of it. We have only ten years of basic education, but every other country in the world, except one or two, has at least twelve. Industry should lobby for another two years of basic education, to be added to high school, in order to reach international standards as well as to increase the age of high school graduates.

Fourth, there should be a change in the way call center jobs are advertised. Call center jobs pay well, but that is the only thing good about them. They destroy families that can no longer sit down together for meals, they destroy the physical health of people biorhythmically attuned to sleeping at night, they ruin the mental and spiritual health of idealistic young people who have to listen to angry customers or to unresponsive clients, they lessen the chances of finding a suitable marriage partner.

I suggest that call center jobs be advertised as temporary, as a way to spend a year before taking on a job that one has studied for. For example, nursing graduates have to remain in the country for a year before they go abroad. Instead of being idle, they can work in call centers that cater to insurance claims and such, thus making use of their health vocabulary and knowledge. In fact, since they are good enough to go and work in the USA, they should be good enough to talk to Americans on the phone.

Fifth, industry should put its money where its mouth is. Fund Filipino English teachers to visit the UK and the USA, and see how dramatically the English of both teachers and students improves.

Sixth, industry should fund American and British teachers who can teach in our Teacher Training Institutions.

Having said all that about industry, let me now say something about education.

I head a professional organization of teachers and scholars teaching and writing in Filipino. The organization is called Wika, and it is devoted to making Filipino the sole medium of instruction in our educational system. I also am a member of the Philippine chapter of the English Speaking Union, which is devoted to propagating the use of the English language around the world, as well as the Foundation for Upgrading the Standard of Education (FUSE), which spearheads a lot of English-language programs. People sometimes ask me how I can reconcile these roles, not to mention my writing in both English and Filipino and writing about Filipino in a column in an English newspaper, or my teaching now in straight Filipino and now in straight English.

The answer is simple. There is only one way to improve the English of our students, and that is to make Filipino the medium of instruction in all subjects except English. When I teach an English subject, I teach in English. When I teach a non-English subject, such as literature, criticism, media, and even statistics, I teach in Filipino.

All educators know about the amount of research that has gone into the language of learning. There are hundreds of books and articles that prove that children learn best in their home language. Americans learn best in English, the Chinese learn best in Chinese, the Japanese learn best in Japanese, the French learn best in French, and so on. There is not even one book or article done by linguists (people with PhDs in linguistics) that says the opposite.

There are numerous experiments done in the Philippines itself that show that children that learn mathematics and science in Hiligaynon or some other vernacular language always score higher in exams than those that are taught in English. Even the results of the Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) shows that we scored relatively higher, all things considered, when our students took the test in Filipino than when they were forced last time to take it in English.

There is no question whatsoever that Filipino or another vernacular language should be the medium of instruction for math, science, and Makabayan. Even those that say that other countries are trying to learn English while we are supposedly trying to get rid of it conveniently do not mention that China will never allow English to replace Chinese as their medium of instruction, the Japanese will always use Japanese, and so on. The medium of instruction has nothing to do with whether we can learn English or not.

There is also no question whatsoever that Filipinos that finish college every year should know English. The country needs to know what is going on elsewhere in the world, needs to have people to do international business, needs to publish its research, and so on. I have shown you today that high school graduates that do not go to college can be taught BPO English in less than 200 hours per person.

But to learn English, students must have good English teachers. A good English teacher is one that has lived in the UK or the USA, even for only a couple of months. Remember that Filipinos learned English from the Thomasites in only one generation. Our grandparents still claim that they spoke better English than us, because their teachers were American.

The solution for the English problem is simple. Use Filipino to teach math, science, and Makabayan. Bring in good British or American teachers to teach English or make our own English teachers good by sending them out.

Education shares part of the blame for the mismatch, but it has only one part of the blame. Three parts of the blame belong to industry. It is time to stop pointing a finger at each other, because we only condemn ourselves. (First published in The Philippine Star, 7 & 14 December 2006)

2 December 2006 at 4:11 AM | Posted in News | 12 Comments

Ang Mundo ayon kay Aling Bebang ayon sa kanyang mga Kritiko

Iyon, marahil, ang nagpataginting sa kanyang tinig sa pagbibigay- kahulugan sa mga bagay na para sa ami’y walang kabuluhan. — “Kuwento ni Mabuti”

Sa huling bilang, apatnapu’t tatlo na ang librong naisulat ni Genoveva Edroza Matute, labindalawa rito ang sa sarili niya at ang iba’y antolohiya o may kasamang ibang manunulat. Mahigit sa isang daang maikling kwento na ang naisulat at nailathala niya mula 1936, at kasindami rito ang kanyang mga sanaysay at artikulo, bukod pa sa anim na tula at dalawang pagsalin. Pero hindi lamang sa paramihan ng akda namumukod si Matute sa ibang manunulat na Filipino sa ating dantaon, kundi sa galing at bisa ng pagsulat. Mahirap bilangin ang mga kwento niyang nabasa na ng milyun-milyong estudyanteng Filipino o nagwagi sa kung anu-anong paligsahan sa pagsulat. Napakarami na rin ng mga manunulat at guro ng literatura ang lumaki sa kanyang panulat. Sa madaling salita, hindi na nakapagtataka na maging paksa ng isang panayam propesoryal ang mga akda ni Matute.

Sa katunaya’y napapanahon ngang maging paksang pampanayam ng isang kritikong katulad ko ang mga akda ni Matute dahil dumarami na ang pagparangal sa kanya, at nagiging mas madali sa tinatawag nating estado ng literatura na angkinin siya. Dumadali ang pag-apropriya sa kanya ng naghaharing gahum, dahil hindi na siya katunggali ng malalaking imprenta tulad ng De La Salle University Press, Ateneo de Manila University Press, at University of the Philippines Press; itong tatlong naghaharing imprenta pa nga ang naglabas nito lamang nakaraang taon [1992] ng tatlo niyang pinakabagong libro — ang Tinig ng Damdamin: Mga Piling Sanaysay (1945-1989) (De La Salle, 1992), ang Piling Maiikling Kuwento, 1939-1992 (Ateneo, 1992), at Sa Anino ng EDSA at iba pang mga Kuwento (UP, 1992). Hindi na siya kasama sa pamalit ng gahum o nanlalabang gahum, kundi respetado na siya’t nababanggit na nga ang pangalan bilang susunod na Pambansang Alagad ng Sining, ang pinakamalinaw na tanda ng pagkaangkin ng estado. Layunin ko sa panayam na ito na mabigyan ng mababalang pagbasa ang isa sa kanyang pinakakilalang maikling kwento, pero bago ko gawin iyon ay dapat ko munang ipakita kung paano kasalukuyang nabubuo ang mundong diumano’y kinatha niya. Ang mundong ito’y kinakatha ngayon hindi niya — iyan ang aking tesis — kundi ng kanyang mga kritiko na kasama na rin ako.

Pinakasikat siguro sa mga naunang kritikong pumansin kay Matute si Gregorio C. Borlaza, na sumulat ng “Si Genoveva Edroza Matute at ang Wika at Panitikang Pilipino: Isang Talambuhay” (1984; Sibol 14). Mabusisi, makatotohanan, at mapagmahal ang pagkasulat ni Borlaza ng talambuhay ni Matute, at wala tayong maipipintas dito maliban siguro sa paglagay kay Matute sa kontexto ng mga isyung pangwika sa halip ng mga isyung pampanitikan. Ito namang kahinaang ito ng akda ni Borlaza ay hindi masisisi, dahil noong unang bahagi ng dekada otsenta’y isyung pangwika lamang naman talaga ang nahaharap sa publiko. Nagsisimula pa lamang pumasok sa ating bansa ang mga ideyang hango sa teoryang pampanitikan at hindi pa nabubulabog ang mga unibersidad ng mga makabagong pananaw sa literatura. Hindi rin natin maikakaila, tulad ng pinatunayan nga ni Borlaza, na malaki ang papel ni Matute sa pag-unlad ng wikang Tagalog (o noong panahong iyon ay tinatawag na Pilipino). Sa kanyang mga proyekto bilang dekana sa Dalubhasaang Normal ng Pilipinas at sa kanyang walang tigil na paggamit mismo ng wika sa pagsulat, pagturo, at pagtalumpati ay masasabing isa si Matute sa dakilang magulang ng Filipinong sa panahon nati’y ganap nang laganap.

Pero totoo rin na hindi natin mauunawaan kung sino talaga si Matute kung wika lamang ang ating iisipin. Literatura ang kontexto na ganap na magbibigay-kahulugan sa kanyang buhay at panulat, at hindi lamang literatura bilang pagkwento — dahil ito’y ginawa na rin ni Borlaza sa kanyang pagbuod ng banghay ng maiikling kwento — kundi literatura bilang sagisag sa pagpakahulugan ng mga kritikong aral sa post-istrukturalismo, post-modernismo, post-feminismo, post-marxismo, at post- kolonyalismo.

Maganda rin ang hangarin ni Natalia A. Baltazar sa kanyang “Ang Pampanitikan Panlipunang Kahalagahan ng Limang Katha ni Genoveva Edroza-Matute” (1991). Nais niyang dakilain si Matute, kung kaya’t inihambing pa niya ito kay Chinua Achebe ng Nigeria. Tama rin ang kanyang pananaw na nasa larangan ng literatura ang tunay na kahalagahan ni Matute. Ani Baltazar: “Walang alinlangan, ang likhang sining ni Genoveva Edroza-Matute ay mapananalaminan at mapagbabatayan ng kaalaman, kaugalian, katarungan at kamalayang panlipunan” (194).

Ayon kay Baltazar, ang kasiningan ng maiikling kwento ni Matute ay makikita sa mga katangiang ito: “Tunay ngang hindi mapag-aalinlanganan ang kasiningan ng kanyang maiikling kuwento mula sa likas na pagsisiwalat ng kawalang malay, sa paggamit ng mga sagisag, sa pagbibigay ng mga hudyat at pahiwatig, sa matimping pagpapahayag ng nilalaman ng puso’t damdamin, sa matalinghagang pagsasaad ng guniguni, at hanggang sa paggamit ng mga usap-usapang nagtatanghal sa tunay na katauhang nagpapagalaw sa kwento” (193-94).

Pero hindi ako sang-ayon kay Baltazar na ito lamang ang bumubuo ng kasiningan ni Matute. Ang mga nabanggit ni Baltazar ay pawang mga katangiang pormalistiko, na tiningala ng mga Bagong Manunuri noong pistaym, pero marami na tayong natuklasang pasikut-sikot ng literatura mula nang magpakamatay si Hitler at magsimula ang Digmaang Byetnam. Kung ang masasabi lamang natin kay Matute ay siya’y mahusay magsulat ayon sa mga pamantayan ng mga pormalista, kung ang masasabi lamang natin ay maganda ang kanyang nilalaman at anyo, o na mahusay siyang kwentista, ay wala tayong masyadong nasabi. Ito ang liksyong nakuha natin sa mga dikonstruksyonista. Kahit na laos na ngayon ang dikonstruksyon ay marami pa rin tayong utang na loob kina Paul de Man at iba pa, dahil sila ang nagpakita sa atin na wala sa nilalaman at anyo ang puso’t diwa ng literatura. Sa madaling salita, kulang din ang pagbasa ni Baltazar kay Matute, kahit na maganda ang pagbasang ito. Hindi batay sa makabagong teoryang pampanitikan ang kanyang pagbasa. Mahalagang ipagdiinan na hindi ko sinasabing mali si Baltazar o si Borlaza. Tama silang dalawa, pero kulang. Hindi nila nasakyan ng buo ang kadakilaan ni Matute. Ganito rin ang masasabi ko tungkol kay Paz M. Belvez. Sa kanyang “Ang Tema at Tauhan ng mga Maikling Katha ni Genoveva Edroza-Matute” (1991). Maganda ang obserbasyon ni Belvez na mahusay humawak ng tauhang bata si Matute, pero ang obserbasyong ito ay hindi batay sa kahit na anong teoryang pampanitikan. Sa halip ay impresyon lamang ito ng isang mahilig magbasa ng literatura. Sa larangan ng makabagong kritika, hindi sapat ang hilig sa pagbasa; kailangang sabayan ito ng aral na pagsuring teoretikal. Sa katunaya’y repleksyonista si Belvez. Inaakala niyang may nakahiwalay na mundong ikinukwento si Matute. Hindi niya naiisip na baka si Matute mismo ang lumikha ng mundong kanyang inilalarawan. Baka ikinokonstityut ng mga akda ni Matute ang mundong ginagawalawan natin. Kung naaalaala natin, ito ang aral na nakuha natin mula sa mga post-istrukturalista.

Sa mga kritikong nauna sa aking sumuri kay Matute ay si Soledad S. Reyes ang pinakasopistikado. Sa kanyang “Isang Pagbasa sa Ako’y Isang Tinig” (1991) ay ginamit niya ang post-istrukturalistang paraan ng pagsuri; humiram siya ng metodo mula sa mga Pranses na kritikong sina Michel Foucault at Pierre Macherey. Hinanap niya ang mga puwang sa mga akda ni Matute at ipinaliwanag niya ang katuturan ng mga ito. Bagama’t ayaw aminin ni Reyes na ang kanyang pagbasa ay “radikal” — aniya, “Ang kasalukuyang pagbasa sa Ako’y Isang Tinig ay hindi isang pagtangkang magbigay ng interpretasyong radikal” (163) — masasabing radikal ang kanyang pagbasa dahil hindi ito ang karaniwang pagtingin ng mga nakatatandang kritiko kay Matute. Hindi ko uulitin dito ang pagbasa ni Reyes. Babanggitin ko lamang na kinikilala niya ang naipunla ng makalumang pagbasang batay sa pormalismo. Halimbawa’y batid ni Reyes na malaki ang pagbagong ipinasok ni Matute sa larangan ng maikling kwento sa ating bansa: “Sa ganitong pagtalikod sa tradisyunal na banghay ng kwento, tunay na maituturing na makabago ang mga katha ni Edroza sapagkat ang mahalaga ay ang paglikha ng serye ng mga tagpo na nagbibigay-daan sa isang epiphany o ang paglalalim ng pang-unawa ng isang tauhan sa isang aspekto ng karanasan sa buhay niya o sa ibang mga tao sa kwento” (163). Pero agad namang ipinipilit ni Reyes na mababaw ang ganitong pagsuri: “Sa kabilang dako, sa isang higit na malalim na analisis, malinaw na ang karamihan sa mga akda ni Edroza ay nag-uugat sa mga tagisan ng pwersa — maaaring pisikal, subalit karaniwang sikolohikal na bunga ng mga sitwasyong kinakaharap ng mga pangunahing tauhan sa kani-kanilang partikular na kalagayan sa buhay. Sa madaling salita, hindi gaanong lumalabas sa mga pagsusuri ng kwento ng awtor ang katotohanang malalim ang pagkakabaon ng sining ni Edroza sa pulitikal at historikal na kamalayan, na ito ang isang pwersa na nagtatakda sa uri at antas ng tunggalian sa mga kwento” (163-64).

Batid natin ang teoryang nagpapagalaw kay Reyes — ang makabagong teoryang nabuhay sa Filipinas nito lamang huling bahagi ng nakaraang dantaon — at ito ang teoryang nasa likod ng tesis ni Reyes: “Malinaw din na para kay Edroza, ang kanyang akda ay yaring-tao, isang likha, isang artipak na bagamat may kaugnayan sa buhay ay may sarili namang identidad at kakanyahan” (168). Kasangkot sa ganitong masalimuot na pagbasa ang pagtanaw sa punto de bista bilang “istratehya sa pagdidiin ng pagiging likha ng akda” (168), ang pagsuri sa mga “alingawngaw (na nagmula sa ibang mga teksto)” (169) o ang tinatawag na intertextwalidad, at ang pagtukoy sa “mga puwang at espasyo sa pagitan ng aktwal na sinasabi ng mga kwento” (169). Hindi na bago ang mga konseptong at metodong ito sa mga bihasa na sa teoryang pampanitikan, pero bago pa rin ito sa tradisyon ng pagbasa kay Matute, dahil si Reyes pa lamang, sa pagkaalam ko, ang nangahas gumamit ng malalim at makabagong pananaw.

Pagpatuloy ng ginawa ni Reyes ang aking gagawin naman ngayon. Samakatwid ay masasabing radikal din ang aking pagbasa, hindi dahil binabalewala ko ang mga nakaraang pagbasa — iyan ay maling pagpakahulugan sa salitang “radikal” — kundi dahil nais kong bigyan-pansin ang mga aspekto ng sining ni Matute na may kinalaman sa naghaharing gahum sa atin. Ito ang gahum na makalalaki, makamayaman, makakanluran, at maka-ingles. Kung naghahanap tayo ng pangalan ng ganitong metodo ng pagbasa, maaari nating sabihing ito ay post-post-kolonyal, dahil ginagamit nito ang mga pamaraan at istratehiyang natuklasan o ginamit ng mga kritikong tinataguriang post-kolonyal noong mga huling taon ng dekada otsenta, at pati na rin ng mga kritikong kanluranin na naniwala noong gitnang bahagi ng dekada otsenta sa post- istrukturalismo, post-feminismo, at post-marxismo.

Magbibigay muna ako ng pangkalahatang pagbasa ng pinakabagong libro ni Matute — ang Sa Anino ng EDSA at iba pang mga Kuwento — ayon sa pananaw na ito.

Sanay na sanay na tayong basahin ang maiikling kwento bilang magkakahiwalay na teksto. Subukin naman nating basahin ang maiikling kwento ni Matute bilang isang buong akda, may iisang kwento, may iisang tema, may iisang kahulugan.

Ang matutuklasan natin ay ang mundo o ang Filipinas ayon kay Matute. Ganito ang nilalaman ng mundong ito.

Unang-una’y magaganda, malilinis, mabubuti ang loob ng mga taong nakatira rito sa atin sa Filipinas. Kahit na ang may masamang intensyon na si Tonio ay napilitang makilahok sa EDSA; ang kanyang isinasama sana sa pagnakaw na si Jun ay humarap pa nga sa tangke. Ang magpapakamatay na sanang si Nimang ay nagkaroon ng pag-asa nang mabanggit ang kanyang dalawang anak; si Rina ang dakilang kaibigang sumaklolo sa kanya. Bago siya mamatay ay nagsisi si Aling Adang sa nauntol niyang pagpalaglag sa anak; nasa tabi niya hanggang sa huli ang butihing mag-asawang Mameng at Ando. Nanatiling malinis si Maring kahit na naipagbili na sana siya sa puting si Richard, na siya namang nahawa sa kanyang kagandahang-loob. Si Bert na call boy ay nagpaaral ng kanyang kapatid. Ganyan ang karaniwang paglarawan ni Matute sa kanyang mga tauhan: mabubuti tayong tao rito sa Filipinas. Pumapangit, dumurumi, sumasama lamang tayong mga Filipino kung tayo ay lumalabas sa Filipinas, kung tayo ay nangingibang-bansa. Halimbawa’y si Ros; malungkot na malungkot siya sa Hong Kong. Si Gilda sa Hong Kong ay binabagabag ng kanyang konsensya dahil sa pagtalikod niya sa pangarap ng EDSA. Napilitan namang ibenta ni Amy ang kanyang katawan sa Japan. Nakasama sa binomba sa Iraq si Tino. Si Cora na titser sa atin ay magiging alila lamang sa Singapore. Si Belle ay binubugbog ng asawang puti sa Estados Unidos. Kapag nawawala sa sariling lupa, tayo ay napapahamak.

Ganito ang nakararaming mga Filipino — matino kung nasa sarili nating bansa, sumasama ang buhay kung lumalabas sa bansa. Pero may pailan-ilang mga Filipinong hindi mabubuti ang loob. Ito ang mga kontrabida sa bagong libro ni Matute. Ito ang mga maykaya, ang mga matagal nang may-ari ng lupa, ang mga malalaking komersyante, at mga matataas ang posisyon sa gobyerno. Kasapakat nila ang mga pulis (hindi ang militar kundi ang pulis). Halimbawa’y ang pulis na si Tsip Uy, na nag-salvage sa mabait na batang si Atong. O ang Kalihim ng Edukasyon, na siyang nagpapahirap sa mga gurong tulad ni Miss Cruz. O ang mga nakatira sa Forbes Park na siyang may kasalanan sa pagkamatay ng libulibong tao sa Ormoc.

Isang istratehiya ng mga kontrabidang ito para hindi makalaban sa kanila ang nakararami ay ang pagtanim ng dahilan para magkahiwahiwalay tayo. Minamaneobra ng mga kontrabida ang istruktura at sitwasyon sa Filipinas para maglaban-laban ang nakararami. Sila ang promotor ng mga pagtunggali. Sila ang nakikinabang sa mga alitan. Kuwento nga ng sundalong si Leo “ang pagsasakada ng kanyang mga magulang sa Negros Occidental; ang kadahupan at kaapihang tiniis nila nang manirahan sila sa Manapla; ang pag-agaw at pagsasamantala sa kanyang kababata ng anak ng isang maylupa; ang pagsumpa niyang ihanap ng katarungan ang lahat ng yaon, sa pamumundok o sa tulong ng buhay-militar; naniniwala pa rin siya sa huli, bagaman higit na mabilis ang sa una.” “Iisa pala ang ating gusto,” sagot kay Leo ng komunistang si Bituin. “Magkatulad pala tayo. Pero bakit tayo magkalaban?” Wala na sana tayong laban sa mga iilang kontrabidang ito, pero may kumakampi sa atin. Ito ang Panginoong Diyos. Siya ang nagpapadala ng mga trahedya sa atin, para mapilitan tayong magdamayan, para matauhan tayo, para makiisa tayo sa isa’t isa, magsanib, at sa pamamagitan nito’y malaman na kaya pala nating mabuhay nang walang maykaya. “Sabi ho ng matatanda sa Cabanatuan,” sulat ni Matute, “ang sunud-sunod na nangyayaring ito sa ating bayan ay parusa ng Diyos. Kasi nga naman ay laganap na ang kasamaan. … Sunud-sunod ang coup, pagkatapos ay tagtuyot; sinundan ng mga bagyo, ng mga baha … at ngayon, lindol na pagkalakas-lakas.” Dagdag pa rito, ayon kay Matute, ang Pinatubo at Ormoc.

Ito ang mundo ni Matute, isang mundong puno ng napakaraming mababait na tao na ginigipit ng iilang masasamang mayayaman at napipilitang mapahamak sa ibang bansa. Mapapansin natin na iba ang dating ni Matute kung ganitong pananaw ang gagamitin. Gaya ng naipahayag na ni Reyes, malaki nga pala ang papel ng kasaysayan at pulitika sa akda ni Matute. Radikal nga pala si Aling Bebang.

Ang kinakailangan ngayon ay ang pagbasa sa lahat ng akda ni Matute sa ganitong paraan. Hindi natin magagawa iyan sa loob lamang ng isang panayam, pero maaari tayong magbigay ng isang tiyak na halimbawa. Pahintulutan ninyo akong basahin sa ganitong paraan ang isa sa pinakasikat na maikling kwento ni Matute — ang “Kuwento ni ‘Mabuti'” (1948).

Alam na nating lahat ang kwento ng kwentong ito. Isinasalaysay sa atin ng isang babae ang karanasan niya noong bata pa siya sa mataas na paaralan. May titser siya noong babae rin, na tinagurian ng mga estudyante na “Mabuti” dahil lagi nitong ginagamit ang salitang “mabuti.” May anak na babae itong si Mabuti na lagi niyang ibinibida sa mga estudyante, pero anak ito sa pag-ibig at hindi sa kasal. Ang ama ng anak ay isang duktor na may asawa na. Sa katapusan ng kwento ay namatay ang duktor.

Mahalagang idiin na ang nagsasalaysay ng kwento ay hindi na musmos. “Hindi ko na siya nakikita ngayon” — ganyan nagsisimula ang salaysay ng babae, pahiwatig na matagal nang nangyari ang mga pangyayari sa iskwela. Dahil may isip na ang babae ay naisip na niya ang kahulugan ng natuklasan niya tungkol kay Mabuti. Mulat na siya sa simula ng kwento.

Mapapansin natin kaagad na mali ang pagbasa ng ilang kritiko tungkol sa kwento. Ang sabi nila’y may epiphany daw sa dulo ng kwento; diumano’y habang nagkwekwento ang nagkwekwento ay hindi pa siya mulat. Pero makikita natin na mulat na siya, dahil nangyari na ang pagkamulat niya bago niya simulan ang kwento. Pansinin na sa huling paragrap ng kwento ay sinasabi ng babae na ilang araw na ang nakalilipas mula nang mamatay ang lalaki: “At ngayon, ilang araw lamang ang nakararaan buhat nang mabalitaan ko ang tungkol sa pagpanaw ng manggagamot na iyon. Ang ama ng batang iyong marahil ay magiging manggagamot din balang araw, ay namatay may ilang araw lamang ngayon ang nakalilipas.” Matagal ang ilang araw, kung iisa lamang ang iniisip. Sa paggamit ni Matute ng panahong panlipas ng pandiwa sa kanyang huling pangungusap ay makikita nating batid niyang mulat na ang babae: “naunawaan ko ang lahat.” Naunawaan na ng babae ang lahat, bago pa man niya simulan ang kwento sa atin. Sa ibang salita’y ang kwento ay kwento ng pagkamulat, hindi mismong pagkamulat. Susi sa kahulugan ng kwento ang babaeng nagkwekwento, hindi ang titser kundi ang dating estudyante. Hindi katulad ng titser ang dating estudyante. Sa palagay ng dating estudyante’y ganoon pa rin ang titser. Ito ang ikalawang pangungusap ng maikling kwento: “Ngunit sinasabi nilang naroon pa siya sa dating pinagtuturuan, sa luma at walang-pintang paaralang una kong kinakitaan sa kanya.” Samakatwid ay wala pang pagbago sa buhay ni Mabuti; hindi pa mulat si Mabuti gayung mulat na ang dating estudyante.

Sa ano hindi mulat si Mabuti? Narito ang galing ng panulat ni Matute. Kahit na noong 1948 pa niya sinulat ang kwento ay makabago na ang kanyang mga tema. Post-post-kolonyal na ang kanyang tinatalakay na mga paksa sa kwentong ito. Unang-una’y binabatikos ng kwento ang makalalaking istruktura ng daigdig natin, o ang tinatawag na patriarka. Number Two lamang ng duktor si Mabuti. Tanggap ito ni Mabuti. Sa halip na ipaglaban ni Mabuti ang kanyang pag-ibig ay pinabayaan na lamang nito na patuloy na mabuhay sa piling ng tunay na asawa ang duktor, hanggang sa mamatay na nga ito. Sa ibang salita’y hindi hiniwalayan ng duktor ang asawa at sa halip ay ginamit lamang si Mabuti. Minahal man niya ito kuno o hindi’y hindi maipagkakaila na hindi niya pinanindigan ang pagkabuntis niya rito.

Maliit na komunidad ito — alalahanin na maingat na inilarawan ni Matute sa ikatlong pangungusap ng kwento ang karalitaan ng paaralan (“Sa isa sa mga lumang silid sa ikalawang palapag, sa itaas ng lumang hagdang umiingit sa bawat hakbang, doon sa kung manunungaw ay matatanaw ang maitim na tubig ng isang estero …”). Nasa lungsod man ito o wala ay masasabing nabubukod sa ibang komunidad ang lugar na ito, dahil hindi na pinapansin ng mga dapat pumansin sa sitwasyon ng mga paaralan. Isa pa’y sa bandang gitna ng kwento’y pinagtsitsismisan ng mga estudyante ang tungkol sa duktor. Samakatwid ay hindi ito makabagong lungsod kung saan maaaring magmotel ang nagmamahalan nang walang nakaaalam; ito ay maliit na lugar na walang sikreto. Sa madaling salita’y walang dahilan para hindi akuhin ng duktor ang anak ni Mabuti, maliban na lamang sa patriarka na umiiral noon (at ngayon pa rin). Inaakala noon (at ngayon pa rin) na tungkulin ng babae na palakihin ang anak sa labas. Tinatanggap ito ni Mabuti, kung kaya’t tahimik na lamang siya lumuluha sa isang sulok ng paaralan sa halip na harapin ang duktor at ibigay dito ang anak. Sa isang istrukturang hindi patriarkal, maaaring mangyari na ang lalaking duktor ang magpapalaki sa anak sa labas. Tinatanggap ni Mabuti ang patriarka, pero hindi ito tinatanggap ng dating estudyante. Ito ang husay at galing ni Matute: ipinakikita niya na may kaibhan ang estudyante sa titser. Makalalaki ang titser, kaya nga ito nagdurusa, pero hindi na makalalaki ang dating estudyante, kaya nga naikwekwento na nito ang tungkol kay Mabuti, at lalo namang hindi makalalaki si Matute, dahil ang kanyang mga tauhang pinili ay pulos babae, maliban sa kontrabidang lalaking duktor.

Kung ang unang binabatikos ni Matute sa kwento ay ang makalalaking istruktura ng lipunan ay ang ikalawa naman niyang tinitira ay ang pagkamakamayaman nito o ang tinatawag nating naghaharing uri. Duktor ang lalaki, sa madaling salita’y mas mayaman sa babae na isang titser. Tulad ng lagi naman nilang ginagawa, inaapi ng mayamang duktor ang mahirap na titser. Sumang-ayon man si Mabuti’y parang ginahasa rin siya ng duktor. Pinilit siyang umibig gayung walang kahihinatnan ang pag-ibig na ito. Walang karapatan ang duktor na paibigin si Mabuti, pero ginawa pa rin niya ito dahil dalawang uri ng kaparangyarihan ang hawak niya — ang kapangyarihan niya bilang lalaki at ang kapangyarihan niya bilang mayaman.

Maingat na inilalarawan ni Matute ang itsura ni Mabuti: “Walang anumang maganda sa kanyang anyo.” “Siya ay isa sa pinakakaraniwang guro roon. Walang sinumang nag-ukol sa kanya ng pansin. Mula sa kanyang pananamit hanggang sa paraan ng pagdadala niya ng mga pananagutan sa paaralan, walang masasabing anumang di-pangkaraniwan sa kanya.” Sa madaling salita’y walang alahas, magandang damit, o anupamang magpapaiba kay Mabuti sa karaniwang titser sa iskwelahan. Ganito rin ang kontexto ng mga kwento ni Mabuti tungkol naman sa kanyang anak. Walang masasabing di-pangkaraniwan sa anak na ito — ang “bagong kasuotan niyong may malaking lasong pula sa baywang” ay masasabing marangya na sa uring ginagalawan ni Mabuti. Sa madaling salita’y kung hindi man mahirap na mahirap si Mabuti ay hindi naman siya mayaman. Malaki ang agwat nila ng duktor. Masasabing kinakatawan ng duktor ang naghaharing uri, ang tinatawag natin ngayong burgis. Kasama sa kaburgisan ng duktor ang pagkaroon nito ng anak sa labas. Istrukturang pyudal iyan, at binabatikos din iyan ni Matute sa kwento.

Isa pang maganda sa pagkasulat ni Matute ng kwento ang pagbigay ng detalyeng nagpapahiwatig na tanggap ni Mabuti pero hindi tanggap ng nagkwekwento ang istrukturang kapitalista sa lipunan. Halimbawa nito ang “malaking lasong pula sa baywang”; bukod sa palamuti itong kasangkot sa pagkakonsyumerista ng lipunan ay pula ang kulay. Maaaring pumili ng ibang kulay si Matute, pero pula ang pinili niya. Maaari siyang pumili ng ibang maipagmamalaki ni Mabuti sa kanyang klase, pero ang pinili niya’y ang isang bagay na hindi naman kailangan — isang laso sa baywang — pero inaakala ng lipunan na kanaisnais.

Dapat ding pansinin na ang ambisyon ni Mabuti sa kanyang anak ay ang maging duktor ito, na ang mga batang estudyante na rin ang nagsasabing “Gaya ng kanyang ama!” Nais ni Mabuti na maging “gaya ng kanyang ama” ang bata. Hindi niya nauunawaan na ang paggaya ng bata sa walanghiyang ama ay pagsang-ayon sa umiiral na istrukturang pyudal, kapitalista, at patriarkal. Huling-huli ng mayamang lalaki ang kamalayan ni Mabuti, kung kaya’t hindi natin masasabi, sa pananaw na post-post-kolonyal, na mabuting tao itong si Mabuti. Masamang tao si Mabuti dahil hindi siya pumapalag. Masama si Mabuti dahil umooo siya sa pang-aapi sa kanya.

Hindi ganyan ang nagkwekwento. Hindi siya umooo sa istruktura ng lipunan. Maliwanag ang tono at dating ng pagkwento. “Naunawaan ko ang lahat.” Nauunawaan ng babae ang lahat, hindi lamang ang lahat tungkol sa duktor, kundi ang lahat tungkol sa pang-aaping ginawa ng duktor at ginagawa pa rin ng lipunang bumubuhay sa mga tulad ng duktor. “Sa hubad na katotohanan niyon at sa buong kalupitan niyo’y naunawaan ko ang lahat.” Pansinin ang mga salitang “sa buong kalupitan” — naririyan ang lakas ng maikling kwento. Malupit ang duktor, malupit ang lipunan, malupit ang kamalayang sumasang-ayon sa kalupitan.

Kung kasarian lamang o jender at uri lamang o klas ang tinatalakay ni Matute sa kwento ay hindi siya aangat sa karaniwang kwentong sinusulat ng mga kabataang mandirigma o radikal. Pero may dagdag pa si Matute, at alalahaning ito’y 1948 pa lamang. Idinaragdag ni Matute ang isyu ng dugo o reys. Ano ba ang itinuturo ni Mabuti? Alam natin na ang pagturo ng Tagalog at literaturang Filipino sa ating mga paaralan ay nagsimula lamang noong panahon ng Hapon. Noong 1948 ay nagsisimula pa lamang magturo ng panitikang Filipino, kung sinimulan na nga ito. Sa katunaya’y hindi natin masasabing ganap na tanggap na ang pagturo ng panitikang Filipino noong panahong iyon. Kung si Mabuti’y di-pangkaraniwan sa alinmang bagay bukod sa pagiging dalagang ina ay makatitiyak tayong hindi siya nagtuturo ng panitikang Filipino. Kung ginagawa niya iyo’y siguradong tatagurian siyang di-pangkaraniwan, maaari pa ngang radikal. Pero alam na natin na pangkaraniwan ang katauhan niya. Kaya’t masasabi natin nang walang kadudaduda na ang kanyang tinuturo ay panitikang banyaga.

Isa pa’y may ebidensiya tayong hango mismo sa paglarawan ni Matute. “Sa tuwina, kasayahan, pananalig, pag-asa ang taglay niya sa aming silid-aralan. Pinuno niya ng maririkit na guniguni ang aming isipan at ng mga kaaya-ayang tunog ang aming pandinig at natutuhan naming unti-unti ang kagandahan ng buhay. Bawat aralin namin sa Panitikan ay naging isang pagtighaw sa kauhawan namin sa kagandahan.” Anu-ano ang mga akdang Filipino na maaaring pag-aralan noong mga panahong iyon? Ang Florante at Laura, ang Noli, ang Fili. Hindi masasabing puno ng “maririkit na guniguni” ang mga ito; sa katunaya’y hindi kagandahan ang tema ng mga dakilang akdang ito kundi kapangitan at kabahuan ng mga Kastila.

Maaari bang literaturang Filipinong nakasulat sa Ingles ang tinuturo ni Mabuti? Maaari, dahil mayroon na namang naisasamang akdang Filipino noon sa pinag-aaralan sa mga iskwelahan. Pero hindi uso noon ang pagturo kina Arguilla, kahit na binabasa na siya. Magiging di-pangkaraniwan si Mabuti kung siya ang magsisimula ng pagturo ng literaturang Filipino sa Ingles. Alalahanin din na ang kursong tumutukoy dito sa kolehiyo ay halos kamakailan lamang naitatag, at sa hayskul ay isyu pa rin ito hanggang ngayon. Sa madaling salita, mas madaling basahin ang kwento kung aakalain nating literaturang banyaga ang sabjek ni Mabuti.

Dito naipasok ni Matute ang isyu ng dugo o kulay. Ang ipinapasok sa isip ng kabataan ay mga banyagang kaisipan, mga banyagang kagandahan at pangarap. Makikita kaagad ang kawalanghiyaan ng mga puting Amerikano noon. Pilit na kinukusot ang isip ng kabataan para akalaing ang kagandahan ay naroroon lamang sa ibang bansa at wala rito sa atin. Makikita iyan mismo sa nagkwekwentong babae. Inaakala niyang pangit ang paaralang nilakhan niya. “Walang anumang maganda sa kanyang anyo — at sa kanyang buhay.” Nasa tabi ng estero ang iskwelahan. Bulok ang mismong iskwelahan. Maganda na para kay Mabuti ang laso sa baywang.

Ang labanan ng gahum pampulitika ay klarong-klaro dito. Nilalabanan ng babaeng nagkwekwento ang gahum ng kano, pero nahihirapan siya. Masyadong malakas ang Amerikano para sa kanya. Pero hindi kaya ng Amerikano si Matute. Sa pagkasulat ni Matute ng kuwento ay makikitang mulat siya sa pangwawalanghiya ng mga kano. Pansinin ang kaisaisang salitang banyaga sa kwento, ang salitang “Ma’am”: “Siyanga pala, Ma’am, kayo? Kayo nga pala?” Hindi kailangang gamitin ang salitang Ingles na ito. Maaaring tanggalin ang unang pangungusap at simulan ang diyalogo sa “Kayo nga pala?” Pero ginamit ni Matute dahil may nais siyang ipahiwatig. Nais niyang pansinin natin na may kaugnayan ang mga puti sa pang-aaping dinaranas ni Mabuti.

Ang kamalayan ni Mabuti ay binaboy na ng mga kano. Dahil ang nasa isip niya ay mga larawang gawa-gawa ng mga kanluraning manunulat — mga manunulat na hindi natin masisising kampi sa kanilang sariling bansa, kulay, at dugo — sira na ang isip ni Mabuti. Hindi na niya nakikita ang tunay na kalagayan ng mundo. Sa kanyang isip ay maganda ang daigdig, kahit na simoy estero ang walang patid niyang nalalanghap at umiingit ang sahig sa bawat hakbang niya. Hindi na niya namamalayan ang katotohanan. Iyan ang dahilan kung bakit hindi niya nahaharap ang kataksilan ng duktor; romantiko o di-realistiko ang pananaw niya sa buhay at di rin realistiko ang pagharap niya sa pagkadisgrasyada niya. Ginahasa siya kung tutuusin, pero tahimik na lamang siyang lumuluha sa isang sulok. Pinagmamalaki pa niya ang kanyang anak, gayung anak ito ng kataksilan ng lalaki sa asawa.

Ang konsepto ng anak sa pag-ibig o sex bilang patunay ng pag-ibig ay kanluranin. Dala ito ng gahum na kasama ng mga kumolonisa sa atin. Batid natin na Asyano tayo, at sa Asya ay hindi pag-ibig ang umiiral sa pagkaroon ng anak. Iyan nga, hindi ba, ang problema natin ngayon sa pagtangka nating limitahin ang pagdami ng mga sanggol? Nagkakaanak ang Filipino para tumulong sa bukid, para mag-alaga sa magulang kung matanda na ang mga ito, para ipagpatuloy ang apelyido, kung minsan ay para mapalaki ang papel sa lipunan sa pamagitan ng kasal pampulitika o pang-negosyo. Pero hindi taal sa Filipino ang pag-anak para patunayan ang pag-ibig. Iyan ay konseptong kanluranin. Ang pagiging martir kuno ni Mabuti ay asal kanluran na hango niya sa kanyang pagbasa ng panitikang banyaga.

Ang ikaapat na tema na makikita natin sa maikling kwento ay ang wika o mga isyung may kaugnayan sa wikang pambansa. Alalahanin na naman natin na 1948 ito, panahong mayroon pang tinatawag na “English Rule.” Batid natin mula sa talambuhay ni Matute na isa siya sa lumaban sa “English Rule.” Bawal noon ang pagsalita ng Tagalog o anupamang wikang bernakular sa mga iskwelahang Filipino. Pinaparusahan noon ang gumagamit ng wikang sarili. Pero pansinin ang maikling kwento. Unang-una’y nakasulat ito sa wikang Tagalog. Ikalawa’y ni minsan ay hindi binanggit na sa iskwelahan ay Ingles ang ginagamit na wika. Pansinin natin ang salitang “mabuti” na bukambibig ng titser. “Siya’y tinatawag naming lahat na si Mabuti kung siya’y nakatalikod. Ang salitang iyon ang bukambibig niya. Iyon ang pumapalit sa mga salitang hindi niya maalaala kung minsan, at nagiging pamuno sa mga sandali ng pag-aalanganin.” Kung Tagalog ang wikang panturo noon at literaturang Tagalog ang itinuturo ng titser ay hindi mangyayaring gagamit siya maya’t maya ng salitang “mabuti.” Hindi kasi siya mauubusan ng salitang Tagalog, laluna’t literatura ang medyor niya. Matatas dapat siya sa wikang binabasa niya at ginagamit niyang panturo araw-araw. Kaya lamang nauutal siya, nauubusan ng salita, nakakalimot ng salita, ay dahil hindi Tagalog ang kanyang ginagamit kundi Ingles, isang wikang hindi niya gaanong hawak, tulad ng di paghawak dito ng lahat nating Filipino. Sa maikling salita’y nauubusan siya ng salitang Ingles, kaya sinasabi na lamang niya ang salitang “Good!” Sa katunayan, ang tawag sa titser ng mga estudyante ay hindi “Binibining Mabuti” kundi “Miss Good.” Mas natural iyan kung iisipin, at iyan ang sa palagay ko’y talagang nangyayari sa kwento.

Ang paggamit ni Matute at ng kanyang tauhang nagkwekwento ng wikang Tagalog ay hamon sa umiiral na gahum sa wika. Matagal nang sinasabi ito ng mga kritikong bumabasa kay Matute at hindi ko na kailangan pang patunayan. Bantayog talaga ng wikang sarili si Matute, at sa maikling kwentong ito’y makikita ang ganitong pagbantayog. Si Good ay hindi good, dahil may anak siya sa pagkasala. Hindi siya good dahil sang-ayon siya sa makalalaki, makamayaman, makakanluran, at maka-Ingles na gahum. Hindi bida si Mabuti kundi kontrabida. Hindi siya ulirang guro, kundi kasuklamsuklam na tuta ng lalaki’t kano. Isa pang napakagaling na ginawa ni Matute sa kwento ay ito: binaligtad niya ang takbo ng mundo. Sa halip na ilarawan niya ang naghaharing gahum ay isinangtabi niya ito. Ito ang bagong istratehiya na tinatawag nating post-post-kolonyal. Hindi tama na kalabanin ang umiiral na gahum nang harapan. Ang nangyayari lamang sa ganitong paglaban ay nagiging importante tuloy ang naghaharing gahum. Sa halip ay dapat sumulat at mabuhay na kunwa’y walang umiiral na gahum. Sa madaling salita, gaya ng lagi kong sinasabi, ang laging bumabanggit sa lalaki, mayaman, kano, at Ingles ay nagpapatunay lamang na importante ang mga ito. Mas mabisa ang tahimik na di-pagbanggit sa kanila. Sa madaling salita’y huwag silang pansinin. Iyan ang ginagawa ni Matute sa kanyang maikling kwento. Dalawang beses lamang niya binanggit ang lalaki, at hindi niya ito talagang inilarawan. Hindi niya binanggit ang pagkamayaman ng lalaki o ang pagkabanyaga ng literatura’t wika. Binalewala niya ang mga ito. Iyan ang uri ng pagbatikos na pinagkakaguluhan ngayon ng mga kritikong mulat. Noong 1948 pa ay naunahan na silang lahat ni Matute.

Kaya nga masasabi natin na dakila talaga itong si Aling Bebang. Mahusay na siyang magkwento, mahusay pa siyang lumikha ng kwento. Mahusay na siya sa mga pormalistikong aspekto ng literatura, mahusay pa siya sa mga aspektong may kinalaman sa ideyolohiya at gahum. Wala na tayong mahihingi pa sa isang manunulat na tunay na Filipino.

TALASANGGUNIAN

Baltazar, Natalia A. 1991. Ang Pampanitikan Panlipunang Kahalagahan ng Limang Katha ni Genoveva Edroza-Matute. Hiyas ng Panitikang Filipino, Mga Piling Akda sa Wika at Panitikan: Handog-Parangal kay Genoveva Edroza-Matute. Inedit nina Alfonso O. Santiago, Clemencia C. Espiritu, Venancio L. Mendiola, Patrocinio V. Villafuerte, at Pamfilo D. Catacataca. Maynila: Bookmark, pah. 173-96.

Belvez, Paz M. 1991. Ang Tema at Tauhan ng mga Maikling Katha ni Genoveva Edroza-Matute. Hiyas ng Panitikang Filipino, Mga Piling Akda sa Wika at Panitikan: Handog-Parangal kay Genoveva Edroza-Matute. Inedit nina Alfonso O. Santiago, Clemencia C. Espiritu, Venancio L. Mendiola, Patrocinio V. Villafuerte, at Pamfilo D. Catacataca. Maynila: Bookmark, pah. 197-205.

Borlaza, Gregorio C. 1984. Si Genoveva Edroza Matute at ang Wika at Panitikang Pilipino. Sibol 14: 1-39.

Matute, Genoveva Edroza. 1948. Kuwento ni “Mabuti.” Piling Maiikling Kuwento, 1939-1992. Lungsod ng Quezon: Ateneo de Manila University Press, 1992.

—–. 1992. Sa Anino ng EDSA at iba pang mga Kuwento. Lungsod ng Quezon: University of the Philippines Press.

Reyes, Soledad S. 1991. Isang Pagbasa sa Ako’y Isang Tinig. Hiyas ng Panitikang Filipino, Mga Piling Akda sa Wika at Panitikan: Handog-Parangal kay Genoveva Edroza-Matute. Inedit nina Alfonso O. Santiago, Clemencia C. Espiritu, Venancio L. Mendiola, Patrocinio V. Villafuerte, at Pamfilo D. Catacataca. Maynila: Bookmark, pah. 161-71.

[Unang binigkas bilang Panayam Propesoryal Alfredo E. Litiatco sa Literatura noong 27 Enero 1993, sa Bulwagang Tereso Lara, Pamantasang De La Salle, Maynila, Filipinas. Bahagi ng artikulo ay unang inilathala sa Diyaryo Filipino, 9 Enero 1993.]

Split-Level Americanization: A Case Study of McDonaldized Philippines

2 December 2006 at 4:04 AM | Posted in News | 10 Comments

If there is a place on earth that seems more American than the United States of America, that place is the Philippines.

A typical American city does not have a McDonalds on every street corner. There is a McDonalds or similar American fast-food outlet on every street corner in Metro Manila.

A typical American businessman wears a suit (or more likely, a sports jacket or even a blazer) to work and takes off the jacket when the room becomes too warm. A typical Filipino businessman wears a real suit to work (or even to parties) and never takes off the jacket even if the temperature in Manila ranges from 25°C to 28°C. In fact, a jacket is called by Filipinos an americana.

There are four national newspapers in the United States (Los Angeles Times, New York Times, USA Today, and Wall Street Journal). In the Philippines, there are nine national newspapers in English (Business Mirror, Business World, Daily Tribune, Malaya, Manila Bulletin, Manila Standard, Manila Times, Philippine Daily Inquirer, and Philippine Star).

A typical American buys 17 movies on DVD a year (as of 2004, according to USA Today). A typical Filipino probably buys 17 American movies on DVD a month. (Of course, DVDs in the Philippines are very much cheaper because they are pirated.)

The Philippines is the only country in its region with an American-type presidential form of government featuring a strong president. In fact, it has a stronger president than even George W. Bush. Gloria Macapagal Arroyo controls everything in the Philippines. According to the latest surveys, at least half of all Filipinos still residing in the Philippines say that she personally controls even the corruption (the Philippines is the 98th least corrupt nation on earth), but that impression is most likely only successful propaganda mounted against her by her political enemies. Coincidentally, in the last American elections, according to surveys conducted by CNN, corruption was the Number One issue against Bush.

The United States as a whole has not legislated English as its official language. English is one of only two official languages of the Philippines. In fact, Filipinos claim that the Philippines is the third largest English-speaking country in the world, next only to India and the United States.

On the surface, it looks like the neo-colonization or Macdonaldization of the Philippines is complete, at least in terms of food, fashion, media, government, and language.

But this is only all on the surface. Beneath the surface, in what cultural critics could call a deconstructive anti-hegemonic movement or, in older language, anticolonial subversion, there is no place as unlike the United States as the Philippines.

For example, in general, Americans obey the law, from the simplest traffic laws to their Constitution. In contrast, in general, Filipinos ignore all traffic laws and whoever is the Philippine President routinely issues executive orders that blatantly violate the Philippine Constitution.

In general, Americans go to school. In general, Filipinos do not go to school. Let me qualify that. More than 85% of Americans finish high school. Practically every Filipino enters the first grade of school, but only 62% finish elementary school, only 23% finish high school, and only 14% finish a four-year college course.

In general, both Americans and Filipinos speak English. It is true that 65% of Filipinos claim to speak English as a second language (the primary languages being Tagalog for 22M and Cebuano for 18.5M, among 171 living Philippine languages spoken by the 85-plus million Filipinos), but the English that they speak, which historically they learned from American teachers at the turn of the 20th century, is Philippine English, a variety of English that belongs, according to the usual linguistic classification, to the Outer Circle of English-speaking countries. Documented only partially by dictionaries such as the Anvil-Macquarie Dictionary of Philippine English for High School (2000), Philippine English is almost another language, almost unintelligible to speakers of American English. The second largest English-speaking country in the world, Australia, in fact, has deemed it fit to classify the Philippines as a “non-English-speaking country.” Note this classification from the government website of New South Wales: “The top five countries of birth in NSW (non-English speaking country) are: China, Vietnam, Italy, Lebanon and the Philippines (2001 ABS Census data).”

These anecdotal but purposive facts are meant only to introduce my thesis, which is that Americanization in the Philippines is split-level. I take the phrase “split-level” from a 1967 paper by Jaime Bulatao on “Split-Level Christianity,” in which he shows that the Christian religion is only skin-deep in the Philippines. The Philippines, by the way, is also unique among Pacific nations when it comes to religion, since it is one of only two countries – the other one being East Timor – whose population is overwhelmingly Christian, at least in name.

As far as definition of terms is concerned, my use of the term “split-level” is different from its use by Laurence A. Rickels to describe the kind of group psychology applicable to California (http://www.hydra.umn.edu/twd/cat1.html), which is the state with the biggest portion of the 2M Filipino population of the United States. As far as I know, no one has used the term “split-level” in discourses on cultural imperialism, American or otherwise.

American cultural imperialism may be very much alive and well in other countries, but in the Philippines, it is not what it is reputed to be. I do not mean to generalize from the case study that is the Philippines, not only because the Philippines is indeed unique in many ways nor only because I am definitely not an expert on any other country except my own. What I merely want to do is to use the Philippines today as the exceptional case study that might prove the rule.

In order to have a focus, I will speak primarily of media – print, film, and television. Since the pervasiveness of media in today’s global culture is a given, media might be a good way to enter the split-level world of American cultural imperialism in the Philippines. In addition, media is a hot topic in Philippine academic circles. Just last week, for example, on 18 November, the American Studies Association of the Philippines devoted its annual general assembly to the topic of “Philippine and American Media: Critical Interaction and Transformation,” with a concept paper that started this way:

In the present era of globalization, it is undeniable that Philippine media has been and continues to be influenced by foreign media. We get our foreign news from satellite feeds from CNN and BBC. Many of the shows aired on local free TV are canned shows from American networks or Pinoy [Filipino] adaptations of some foreign shows. These shows, such as Amazing Race, Fear Factor, American Idol, MTV, or even dubbed Korean telenovelas have become the nightly fare of many Filipino families. American influences on our media and consequently its influence on our culture are here to stay.

This conference aims to present a critical view of the dynamics of Philippine and American media and culture. How has our media and culture been affected by the dominance of American culture throughout the world? How do we adapt to this? As American influences transform our culture, how do we view the interrelation between Philippine and American media and culture critically?

Will we simply follow the way set out by American television, music, food, clothes and films? Is there a way to resist? Must we resist? How?

If you check into an upscale hotel anywhere in the Philippines, when you wake up, you will be given a daily newspaper. That daily newspaper will be in English. This will give you the impression that Philippine print media is in English. That is a wrong impression. In reality, the circulation of the biggest English-language daily newspaper is less than 250,000 a day. (I know that the figure looks silly compared to that of Yomiuri Shimbun with its 14.5M copies a day, but indulge Filipino publishers a bit.) The circulation of the most popular daily newspaper in Filipino is over 450,000 a day. The total circulation of all English-language newspapers is only 1.5M copies a day. The total circulation of all Filipino-language newspapers is over 3.5M a day (Abante, Abante Tonite, Bulgar, People’s Journal, People’s Journal Tonight, and People’s Taliba).

If you go to a shopping mall in Metro Manila, or in fact, anywhere in the Philippines, you will most likely see a number of movie screens (“screens” is usually used rather than “theater”) showing American films. If you were to go only by the number of billboards or posters advertising American movies, you would think that Filipinos watch a lot of American movies. What you should do, however, is to enter the moviehouse to see how many people are actually inside. You might be amazed to find out that a lot more moviegoers see a movie in Filipino per day, than watch an American movie. Because movie attendance records are kept secret by distributors and exhibitors for fear of the right taxes being imposed on them, I do not have hard data about this impression. It can, however, be easily verified by merely entering a moviehouse showing an American movie in Metro Manila.

If you have cable television in the Philippines, you can catch not only CCN but also Fox, CBS, and just about every network Americans watch in their own bedrooms. But the television ratings do not lie. Programs in Filipino have an almost total market share of the viewing public. In fact, foreign television series and movies are dubbed into Filipino in order to be shown on free or non-cable stations.

It is not just the language that is not American in Philippine media, but the content. The New York Times will fire a reporter who manufactures data or copies from other sources. Philippine daily newspapers sometimes, though not often, print unverified news or rumors, with the intention of printing an erratum or even an apology the next day in case the report turns out not to be true. “Print first, deny later” is a popular practice of some, perhaps many, Philippine newspapers.

Philippine movies may look like derivatives of American movies, with a proliferation of fantastic characters and plagiarized storylines, but if we look closely at the structure of the movies, they do not follow the Hollywood three-act structure as promulgated and popularized by Syd Field. The mindset of the Philippine audience is not a carbon copy of that of the American audience, but is qualitatively different. For example, the Philippine plagiarized version of Wonder Woman, named Darna, adds a distinctly Filipino characterization of Narda, the woman who turns into a superwoman. Narda typifies the ordinary Filipino, in contrast to the atypical character of the woman behind Wonder Woman. I am not the first scholar to say this, but it is worth saying again: Filipino superheroes are qualitatively different from American superheroes because the former relies on forces outside her or him (such as a magic stone or clever relatives), unlike the latter, who generally have the powers bestowed upon them either by virtue of birth (such as Superman) or by wealth (such as Batman).

Television news in the Philippines is nothing at all like American television news. There is no such thing as television news in the Philippines in the American sense. All Philippine television news is either advertising for products or entertaining for ratings or both. For example, 24 Oras, Saksi, and TV Patrol, the three highest-rated television news shows, focus not on news that the public has to know, but on insignificant news that looks good on the screen because it is either sexy or violent or both.

Speaking of ratings, among cable viewers, that is, those with access to American shows, the highest rating shows are Filipino free channel game shows using only a little English and having little American content. The audience that comes out of the economic A and B classes comprise less than three percent of the television market, and media being an industry more than a public service, media networks have deemed it wise simply to ignore the rich and to target the poor.

The ratings, in fact, paint a portrait of the Filipino television viewer as interested only in shows either originally or dubbed in vernacular languages. Examples of highly-rated shows (figures as of 23 October 2006) are Eat Bulaga (24.8%) and Wowowee (19.4%) on the same time slot, together eating up 44.7% of the viewing public. 24 Oras (29.6%) and TV Patrol (26.2%) on the same time slot take up an even larger 55.8%. Primetime shows show the same pattern: Captain Barbell (34.5%) with Deal or No Deal (31.6%), Atlantika (30%) with Super Inggo (29%), and Bakekang (31%) with Maging Sino Ka Man (25.2%). Clearly, American shows are non-existent and uninteresting as far as the majority of Filipino viewers are concerned.

If in reality the language used in media is not English and Filipinos overwhelmingly prefer their news and entertainment in their own languages and if in reality the content of the media is significantly different, why is there an appearance of Americanization in Philippine media?

The phenomenon of split-level cultural imperialism cannot be fully understood if we stick only to the Raymond Williams model of residual-dominant-emergent culture. To think of something Filipino as residual, of American or Western culture as dominant, and perhaps deliberately subversive sub- or anti-culture as emergent glosses over the lack of clear distinctions between types of culture in the country. Someone driving a Japanese car with the CD player or iPod blasting out a pirated American song may strike European critics as postmodern, but if we look at old Philippine houses, we will realize that eclecticism is the rule rather than the exception in Philippine culture. Even the typical modern building in the business center of Makati City is based on the Asian model of a house on stilts, with the ground floor being used merely as a holding area for visitors. The cell phone is a way not to accelerate communication, but to spread tsismis (a blend of gossip and censored news), the main preoccupation of Filipinos of whatever social standing.

Nor can Americanization be understood fully within postcolonial theory, since the Philippines is twice-removed from the Empire, the United States being itself a postcolonial country. I like to call the Philippines the Other Other, since it hardly ever appears in discussions of postcoloniality. If I may be forgiven for quoting myself, in a paragraph that I have used repeatedly in various international conferences, I like to think that, although contemporary Filipino theorists presumably work in decolonized space, Philippine culture is still heavily undertheorized. At first glance, this undertheorization appears due either to the decentering of critical theory within the Philippine academic community or to the marginalization of cultural orientalism within Anglo-American academic discourse. Upon closer examination, however, this undertheorization may be shown to stem from the internalization of a hegemonic universalization of culturally imperialistic, pre- or anti- theoretical, quasi-formalistic, mechanically reflectionist, white patriarchy. The abstract nature of that paragraph can be grasped more easily if we turn to its objective correlative – boxer Manny Pacquiao beating up a Mexican, since the Philippines was ruled by Spain through Mexico for three hundred years. It is no coincidence that Pacquiao is known as “The National Fist,” since the closed fist is the accepted symbol of the New People’s Army, the communist armed force that has been waging war against the Philippine government for decades, as well as the symbol of the successful civilian-backed coup d’etat against the dictator Ferdinand Marcos in 1986.

Nor can the phenomenon of split-level Americanization be understood fully even with the familiar indigenization-subversion duality. Falling into an essentialist trap is too difficult to avoid for those insisting on a nativist past reacting to or against a foreign invader. In certain areas of culture, notably food, there is clear evidence that no foreign food gets cooked exactly the same way that it is cooked in its country of origin (in the Philippines, spaghetti is sweet, paella is full of ingredients other than rice, Chinese noodles have no relationship to their Chinese ancestors; even McDonald’s serves rice and very salty hamburgers). Gemino Abad and other critics have even claimed that Filipinos have colonized the English language. Clodualdo del Mundo Jr. says the same of film, calling the phenomenon “native resistance.” But in general, it is impossible to say what has been indigenized, whether deliberately or by inertia, and what is being subverted, whether because of ideology in the vulgar Marxist sense or ideology in the way Marx understood the term.

To understand split-level Americanization, let us use the concept of counterhegemonic struggle. I borrow the term from Antonio Gramsci, but the concept from Jose Rizal, the nineteenth-century writer who first realized that intellectuals from the ruling class were actually brainwashing the oppressed masses with scholarship that appeared to be reality-based but was actually only ideological propaganda. Ideology (in the Marxist sense) or hegemony or, as I call it in my own language, gahum is the reason we find split-leveling in the Americanization of the Philippines.

In particular, let me cite the issue of language. On paper, the official policy of the Philippine Constitution is that Filipino is the primary language of instruction in all classrooms at all levels. The traditional policy of the Department of Education, enacted before the present Constitution, is that both English and Filipino are the languages of instruction in public school classrooms. Arroyo has issued an executive order forcing public school teachers to use English as the primary language of instruction (thus violating the Constitution); until the Supreme Court slaps Arroyo on the wrist, as it has done a number of times to date, the Department of Education has no choice but to implement such an order.

In reality, however, despite the Constitution, the presidential order, and the Department orders, there is only one language of instruction in practically all classrooms in the country. It is Taglish, a non-language that is variously labeled as code-switching, pidgin, or a lingua franca, featuring a still-unsystematized mixture of Tagalog, English, and vernacular languages of various regions. The government’s own language body, the Commission on Philippine Languages, defines the official language Filipino as whatever language is spoken in the urban centers, especially Metro Manila (in the North), Metro Cebu (in the middle of the archipelago), and Metro Davao (in the South). Since there is no scientific documentation of Taglish, we can rely only on broad impression – the language or non-language spoken in the three urban centers is Taglish, and since this language is defined as Filipino, Filipino is really Taglish. The few academic sources on Filipino, such as the Filipino dictionary (UP Diksiyonaryong Filipino, 2001) prepared by the University of the Philippines (the first of only four Philippine universities listed in the latest world university rankings), strengthen the impression that Filipino is really Taglish.

Why is language so crucial in any study of media and culture? The answer should be obvious. Print media uses language extensively, and the periodicals in Filipino are outstripping the periodicals in English in circulation more than 2 to 1, yet the false impression remains that English is the language of print media. Television uses language also extensively, though less obviously than print; television programs in English are invisible in terms of ratings, yet the false impression remains that English is the language of television. Film as a whole has declined in theater attendance, due not only to the rising poverty in the country but also to the declining attractiveness of movie theaters worldwide, but Filipino has been and remains the language of all Philippine films. The gap between fact and impression contributes to the split-leveling of Americanization.

In 1946, the Filipino-American writer and dissident Carlos Bulosan published a novel entitled America is in the Heart. America today is not in the heart, if it ever was. It is in the cataract, in the blurred vision that keeps the rich and the influential from seeing what and who they really are.

The wartime Japanese Co-prosperity Sphere seems outrageously a bad idea on hindsight, particularly in an American base such as Okinawa, but most Filipino intellectuals thought it a very good idea in the late thirties and early forties of the last century. Most Filipino intellectuals and practically everybody that had any money or property collaborated with the Japanese invaders during the Pacific War. Then, as now, it was the masses of the Filipino people that saw through the propaganda of the rich and the powerful and actively resisted the onslaught of foreign culture. It was the poor and the powerless that took up the call of patriotism and ran the nationwide guerrilla movement that forced the Japanese military to overlook obvious signs of the American recovery from early defeat.

The Philippines today may look foreign even to some Filipinos, but beneath the surface and behind the Western walls, the country remains as inscrutable to foreigners, as exotic if you like, as pure, and as Filipino as it was when the first Filipinos, back in the first century before the Christian era, carved out from the northern mountainside a series of engineering marvels known as the rice terraces, the only ancient wonder of the world that up to today serves its original purpose, which was to give food and pride to a population that was much more advanced in technology and certainly very much more civilized than its future colonizers.

At the end of the day, in what might very well be true also of other postcolonial nations in the Asia-Pacific region, what we are witnessing in the Philippine case is a people – or if you wish an imagined community – constantly and unceasingly reimagining itself through the medium of media, reasserting its identity in the face of both the homogenizing power of external or global forces and the collaborating hegemony of internal or selfish elites, and redefining the nation on its own terms and in its own time.

(Paper read at the International Conference on the United States and the Pacific Islands: Culture, Science, Politics, held in Okinawa, Japan, on 25-26 November 2006)

6 November 2006 at 5:56 AM | Posted in News | 4 Comments

Kung Bakit mas Dato gid ang Wikang Filipino kaysa Wikang Langyaw

Paksa ko ang pagpalambo ng vocabularyo ng Filipinong pang-akademya para sa 21 dantaon. Dahil malawak ang halambalan, isang aspekto lamang nito ang tatalakayin ko – ang pagsalin ng teknikal na vocabularyo mula wikang tagaluas tungong wikang Filipino. Hangarin kong ipakita na mas mayaman ang ating wika kaysa banyagang wika dahil mas marami tayong salitang maitutumbas sa konseptong langyaw.

Dahil pang-akademya ang ating usapan, nais kong ilista kaagad ang mga librong kinonsulta ko. Una ang Pinoy Translator ni Luis Umali Stuart (1991), na isang diksyunaryo at thesaurus. Sa tulong ng compyuter, pinag-aralan niya ang 10,000 na salita at salitang-ugat o gamut mula sa Diksyunaryo Tesauro Pilipino-Ingles (1972) ni Jose Villa Panganiban. Natuklasan ni Stuart na may humigit-kumulang sa 1,800 na gamut na ginagamit sa maraming bahagi ng ating bansa ng mga nagsulti ng iba’t ibang wika. Nangangahulugan ito na, kapag ginamit natin ang 1,800 na gamut na ito, maiintindihan tayo ng kahit sino kahit na saan sa bansang Filipinas.

Ginamit ko rin ang Diksyunaryo ni Panganiban. Nagtuon na kasi ni Panganiban ang pagkahawig ng mga wikang Bikol, Bisayang Hiligaynon, Ibanag, Ilocano, Ivatan, Kapampangan, Magindanaw, Maranaw, Pangasinan, Bisayang Samar-Leyte o Waray, Bisayang Sugbuanon, Tagalog, at Tausug. Isinama pa ni Panganiban sa kanyang listahan ang mga salitang may kaugnayan sa Arabic, Bahasa Indonesya, Bahasa Melayu, Franses, Greco, Hapones, Ingles, Italyano, Kastila, Latin, Mandarin, at Sanskrit. Dapat nating alalahanin na si Panganiban ang unang nagsabi na apat ang uri ng pambansang wika: ang wikang hinaluan ng Kastila, ang wikang hinaluan ng Ingles, ang wikang hinaluan ng mga bernakular na wika, at ang wikang naging natural sa mga aktibista noong dekada 60.

Kay Panganiban din ang Comparative Semantics of Synonyms and Homonyms in Philippine Languages Involving Basic Words that Have to do with the Physical World and its Larger Aspects (1972). Inilista naman dito ni Panganiban ang mga salitang magkakahawig mula sa Bahasa Indonesya, Bahasa Melayu, Bikol, Bisayang Hiligaynon, Ibanag, Ilocano, Ivatan, Kapampangan, Magindanaw, Maranaw, Pangasinan, Bisayang Samar-Leyte, Bisayang Sugbuanon, Tagalog, at Tausug. Nakapaglista si Panganiban ng 75 na salitang ginagamit ng lima o higit pang bernakular. Ayon sa kanya, “Common usage in the minimum count of five languages [has] been considered as of sufficient coverage to be nationally Pilipino in scope.”

Limang puntos din ang cat-off ni Stuart sa kanyang Translator, pero dahil may compyuter siya, mas complex ang kanyang arithmetic:

Begin scoring at -5 (not 0), and add or subtract according to the following – counting only the highest score per language and ignoring all accents –

If same similar conflict
Tagalog, Cebuano, Ilokano +5 +3 -3
Bikol, Kapampangan, Hiligaynon,
Ibanag, Ilokano, Ivatan, Maranaw,
Maguindanao, Pangasinan, Cebuano,
Samar-Leyte, Tausog +2 +1 -1
Bahasa Indonesia, Malay, others +1 +1/2

Nauna kina Panganiban at Stuart ang dating Surian ng Wikang Pambansa, na naglathala noong 1971 ng Pinaglakip na Talasalitaan (Composite Vocabulary). Batay sa Preliminary Studies on the Lexicography of Philippine Languages (1941) ni Cecilio Lopez, bumuo ang mga taga-Surian ng “isang talaan ng mga salitang pinili batay sa madalas na paggamit sa mga ito sa mga lathalaing Pilipino at iba pang mass media” at hinanap nila ang mga “kaukulang katumbas sa iba pang pitong pangunahing wika.” Ito ang inakala nila noong pangunahing wika: Bikol, Bisayang Hiligaynon, Ilocano, Kapampangan, Pangasinan, Bisayang Samar-Leyte, Bisayang Sugbuanon, at Tagalog. Umabot sa 8,227 na salita ang nahanap ng taga-Surian, pero ayon sa kanila, “ang bilang ng salitang ipinasok dito ay kulang sa kabuuang talasalitaan ng wikang pambansang Pilipino.”

Halapad ang saklaw ng tatlong librong ito. Gumamit din ako ng mga librong mas makitid ang saklaw, tulad ng Maugnaying Talasalitaang Pang-agham, Ingles-Pilipino (unang edisyon, 1964; ikalawang edisyon, 1979) ni Gonsalo del Rosario. Bumuo ng mga salitang teknikal ang grupo nina Del Rosario sa larangan ng matematika (sipnayan), pisika (sugnayan), kemistri (kapnayan), bayoloji (haynayan), agham panlipunan (ulnayan), at pilosopiya (batnayan). Kahit na hindi lumabas ng Pamantasang Gregorio Araneta ang karamihan sa mga salitang maugnayin, importante pa rin sa kasaysayan ng paglambo ng vocabularyo ang trabaho nina Del Rosario.

Dalawa na ang volyum ng Scientific Vocabulary, English-Filipino, Filipino-English (1980, 1992) nina Bienvenido T. Miranda at Salome R. Miranda. Kahanga-hanga ang hangarin ng mga Miranda – ang bumuo ng vocabularyong “more for future generations than for the present, that … has a distinctly Philippine character in order to give it a rightful place in the National Language, and that [is] accurate and simple but elegant to the extent possible.” Humigit-kumulang sa 7,000 na salita ang nailista ng mga Miranda. Puwera pa rito, sabi nila, ang mga salitang Ingles na maaari namang hiramin na lamang nang walang pagbabago. Samakatwid, mga 7,000 ang mga salitang isinafilipino o taal na Filipino.

Sang-ayon ako kina Miranda na dapat gamitin ang lahat ng mga salitang taal sa atin kahit na magkakahawig ang kanilang mga kahulugan, dahil ito ang isang kagandahan ng ating wika. Maaari nating lapatan ng ibang kahulugang teknikal ang isang salitang halos pareho sa karaniwang gamit sa kaugnay na salita. Sabi nina Miranda:

Most of the Philippine terms in the Vocabulary are, or were coined from, Tagalog and relatively few from Visayan, Bikol, Pampano, Ilocano, Pangasinan, Ibanag, and Magindanao. The non-Tagalog sources were particularly useful in the authors’ policy of not using the same Tagalog word to stand for disparate English terms. Thus lasag (Ilokano) is muscle, while the Tagalog laman is contents; liso (Visayan) is seed, while the Tagalog buto is bone.

Ginamit ko rin ang Diksyunaryo sa Ekonomiks (Ingles-Filipino) (1990) ni Tereso S. Tullao Jr. Binigyan niya ng kahulugan ang mahigit sa 400 na salita sa economics. Hindi nag-atubili si Tullao na gumamit ng mga salitang hango sa Ingles para mas madaling maintindihan ng mga estudyante ang mga konsepto sa economics. Halimbawa’y suplay ang salin niya sa supply at demand sa demand.

Para patunayan ang aking tesis, gagawin kong halimbawa ang tatlong salitang langyaw na madalas gamitin bilang salitang teknikal. Ipakikita ko sa pamagitan ng mga salitang ito na hindi lamang mas mayaman sa wikang langyaw ang ating wika, kundi marami pa tayong magagawa para maging mas mayaman pa ito. Ito ang mga salitang napili ko – tax, earth, at criticism.

Ayon kay Tullao, ang taxes o taxation ay “isang paraang ginagamit ng gobyerno upang makalikom ng kitambayan batay sa kita at ari-arian ng mga tao at korporasyon.” Buwis o tax ang salin ni Tullao sa taxes at pagbubuwis naman ang sa taxation. Makikita natin na maganda ang salin ni Tullao, madaling maintindihan at matandaan.

Balikan natin ang ibang librong nabanggit ko na. Ayon sa Surian, ang salitang Tagalog na buwis ang tamang salin ng salitang Ingles na tax, dahil malapit na ito sa buhis na ginagamit sa Bikolano, Ilocano, Kapampangan, Pangasinan, Bisayang Sugbuanon, at Waray. Nakakuha naman ng napakalaking +24 na puntos ang buwis sa listahan ni Stuart, pero dapat sabihin na pinagsama niya ang dalawang kahulugan ng buwis – ang buwis na tax at ang buwis na porsyento ng ani. Maraming nasabi si Panganiban sa kanyang Tesauro tungkol sa buwis:

buwis1 n. Kpm. Ibg. Ilk. Png. Tg. tax, taxation. Cf. rentas, adwana, aransel, amilyaramyento, alkabala; (taks, tax?). – Bk. Hlg. Sb. SL. buhis; Ind. tjukai; Mal. chukai; Mar. bois.

buwis2 n. (agr.) Kpm. Tg. crop share. Syn. bahagi, hunos, saknong, parti. – Bk. kabangan; Kpm. dake; Hlg. Sb. bahin; Ilk. bagi; Png. apag; SL. bahin (cf. Tg. bahin).

Mahusay ang pagkasalin ni Tullao, pero naging mas mahusay pa sana ito kung hindi niya ginawang magkatumbas ang buwis at tax. Dalawang salita iyan, at dapat lamang na pag-ibahin ang kanilang kahulugan. Habang hindi pa naman ginagamit ng karaniwang tao ang mga salita’y mayroon pa tayong panahong magdesisyon o ipagpilitan ang teknikal na kahulugan sa bawat isa.

Ito ang ibig kong sabihin. Dahil laganap na naman sa maraming wika ang buwis bilang salin ng Ingles na tax ay iyan na lamang ang gamitin natin para sa makitid na kahulugang ito. Ilaan na natin ang Filipinong salitang tax para sa ibang kahulugan. Dahil hindi ako economista, hindi ko maaaring sabihin kung saan dapat gamitin ang Filipinong salitang tax, pero may suhestyon ako. Bakit hindi natin gamitin ang Filipinong salitang tax para lamang sa mga korporasyon? Iisa lamang ang salitang tax sa Ingles dahil pobre ang wikang iyon. Tax ang tawag sa personal income tax (ayon kay Tullao, ang “buwis na ipinapataw sa kinita ng isang tao sa loob ng isang pamuwisang taon”) at tax pa rin ang tawag sa corporation tax (ayon kay Tullao, “ang buwis na ipinapataw, sinisingil, at binabayaran taun-taon batay sa netong kita ng mga korporasyon”). Pareho ang tawag sa Ingles sa dalawang uri ng tax na ito, dahil iisa lamang ang salita nila sa Ingles. Pero dalawa ang salita natin – ang tax at ang buwis. Sayang ang pagkataong gawing mas malinaw ang pinag-uusapan natin. Tutal, malaki naman ng pagkaiba ng personal income tax sa corporation tax. Hindi kailangang maging jeneric ang salitang tax sa Filipino; maaaring tax ang tawag sa isang uri ng ipinapataw sa kita at buwis naman sa isa pa.

Dapat ko ring banggitin na hindi dapat tinatawag na buwis ang ikalawang kahulugan nito ayon kay Panganiban. Sa Kapampangan at Tagalog lang naman ginagamit ang kahulugang porsyento ng ani at hindi sa maraming wika. Dapat na alisin na sa salitang buwis ang ganitong kahulugan. Sa halip, gamitin natin ang bahin na ginagamit sa apat na wika (Bisayang Hiligaynon, Bisayang Samar-Leyte, Bisayang Sugbuanon, at Tagalog). Hindi tayo magkakalituhan kung ganito ang ating gagawin.

Dumako naman tayo sa salitang Ingles na earth. Mahaba ang pagtalakay dito ni Panganiban sa Comparative Semantics. Ito ang mga katumbas nito: mundo (Kastila), daigdig (Kapampangan at Tagalog), kinaban (Bikol), mundu at sikluban (Kapampangan), kalibutan (Bisayang Hiligaynon, Bisayang Sugbuanon, Bisayang Samar-Leyte), lubong at law-ang (Ilocano), dunia (Arabic, Bahasa Indonesya, Bahasa Melayu), alam (Arabic, Bahasa Indonesya, Bahasa Melayu, Magindanaw, Maranaw), at talba (Pangasinan). Pero sinasabi rin ni Panganiban na ang salitang mundo ay makikita sa lahat ng wikang bernakular natin:

1.1 Mundo, of acute stress, from the Sp. ‘mundo’, of penultimate stress, is the more common usage in Pilipino (Pil.), referring to ‘world, earth’, i.e., the planet. All the other languages also use mundó or mundo.

1.2 Daigdig and its derivatives daigdigan, sangdaigdig (now sandaigdig) have been in active Tagalog (Tg.) usage in referring to the planet earth for more than half a century, by the evidence of Serrano Laktaw, 1914. By the present time [1972], however, the specific word for the planet earth has narrowed down to daigdig alone, while the other derivatives have developed semantic distinction, as daigdigan: ‘whole world’ sandaigdig: ‘one world’ sandaigdigan: ‘the whole wide world in its oneness’

1.3 In the formation of derivatives daigdig and mundo part ways semantically in current Phil. usage.

1.11 There have been noted lately an expansive use of daigdig more than mundo in the newspapers, in speeches, in books, in professional lectures, even in teach-ins.

Inulit ni Panganiban sa kanyang Tesauro ang iba’t ibang salitang kaugnay ng mundo at daigdig:

mundo Sp., var. mundo n. world, the planet earth. Syn. Kpm. Tg. daigdig. – Bk. kinaban; Kpm. mundu, sikluban; Hlg. Sb. SL. kalibutan; Ilk. lubong, law-ang; Ind. Mal. Mar. Mgd. Ar. alam (cf. Tg. alam); Png. talba; Ind. djagat; Mal. jagat (cf. Tg. dagat).

daigdig n. Kpm. Tg. world, earth. Syn. mundo, lupa. – Bk. kinaban; Kpm. sikluban; Hlg. Sb. SL. kalibutan; Ilk. lubong; Ind. Mgd. alam (cf. Tg. alam); Mal. Ar. `alam’; Mar. kaparan; Png. talba.

Mapapansin na halos magkapareho ang listahan ng mundo at daigdig. Kahit na si Panganiban na mismo ang nagsabing “in the formation of derivatives daigdig and mundo part ways semantically in current Phil. usage,” hindi pa rin niya naisip na baka dapat talagang paghiwalayin ang dalawang salitang ito.

Ganito rin ang kakulangan ng Talasalitaan ng Surian. Ayon sa mga taga-Surian: “world, earth” ang kahulugan ng salitang Tagalog na daigdig at ng salitang Kapampangan na yato; at “world, earth” din ang kahulugan ng mundo, na ayon sa kanila’y ginagamit sa lahat ng mga bernakular na wika. Iyon naman pala’t ginagamit na sa lahat ng bernakular ang mundo ay ito na dapat ang gamitin natin bilang teknikal na salitang tumutukoy sa planeta natin o ang pisikal na tinatayuan natin ngayon. Dapat na gamitin ang Tagalog na salitang daigdig lamang sa simbolical o metaporical na kahulugan ng mundo. Iisa lamang at iisa na ang mundo natin, gusto man natin o hindi, dahil iisa lamang ang planeta natin, pero hindi pa nagkakaisa ang daigdig. Hindi pa iisa ang ating daigdig sa kasalukuyan. Maiiwasan natin ang di-pagkaintindihan kung pag-iibahin natin ang mundo na pisikal sa daigdig na di-pisikal. Tama sina Miranda sa kanilang pag-iiba ng salitang daigdig sa mundo. Ayon sa kanila, ang mundo ang salin sa salitang Ingles na earth kung tinutukoy ang pisikal na tinatayuan natin, ang “physical sense, excluding people.” Kung tinutukoy ang earth sa “mineral sense” nito o “the sphere minus atmosphere,” mungkahi nina Miranda na gamitin ang duta mula sa mga wikang Bisaya. Makikita kina Miranda ang paggamit ng paraang ipinapayo ko rin – ang paggamit ng singkahulugan bilang di-singkahulugan. Nakatutuwa ring isipin na, sa unang volyum ng kanilang listahan, ginamit pa nina Miranda ang daigdig bilang jeneric na salita para sa earth. Dahil kaguliyang lamang ito, inalis na nila ito sa ikalawang volyum, kung kaya’t mas naging malapit sila sa pagpahayag ko.

Duta rin ang salitang ginagamit sa Maugnaying: “Earth, Tierra, Tellus … Duta.” Pero nakakataranta ang Maugnaying dahil duta ang gamut ng ilang salitang derivativ, pero daigdig naman ang ginamit sa ibang derivativ. Halimbawa’y dutain (terrestrial), dutaing balani (terrestrial magnetism), at dutaing buntahay (earth satellite), pero sandigdigan (the whole world) at sandaigdigin o pandaigdig (worldwide). Isa sa maraming dahilan kung bakit hindi kumalat nang husto ang konseptong maugnayin ang ganitong kagamohan nina Del Rosario.

Nalito na rin si Stuart sa kanyang pagpasok ng data sa kanyang kompyuter. Kahit na sinabi na ni Panganiban sa Comparative Semantics at implayd naman sa Tesauro na ginagamit ang salitang mundo sa lahat ng bernakular, pareho pa ring +2 ang daigdig at mundo sa kanyang listahan. Hindi tuloy nakapasok sa tinatawag niyang “National Vocabulary” ang mundo gayung dapat ay +34 sana ito o isa sa pinakamataas na nakuhang iskor. Isa rin sa maraming katwiran kung bakit walang pumapansin sa trabaho ni Stuart ang ganitong paminsan-minsang maling pagbasa kay Panganiban.

Magtuon man tayo sa isang salitang ginagamit naming mga kritiko ng sining at literatura. Ito ang salitang Ingles na criticism. Kahit na sa Ingles ay maraming kahulugan ang salitang ito, kung kaya’t nagkakalituhan sila doon. Halimbawa’y may criticism na ang ibig sabihin ay ang pagpuna sa gawa ng iba; kahit na maraming kritiko ang sumusulat ng rebyu sa dyaryo ay hindi ginagamit ang ganitong kahulugan sa teknikal o propesyonal na kurso sa literatura. Hindi critic ang karaniwang tawag sa mga nagsusulat sa dyaryo, kundi reviewer. Pero kailangan pa rin natin ng salitang Filipino para tukuyin ang ganitong uri ng criticism.

Mayroon namang gumagamit ng salitang criticism sa Ingles para tukuyin ang lahat ng sinulat ng mga kritiko, pati ang sinulat ni Platon na Repulika at ang sinulat ni Aristoteles na Poetics. Hindi naman talaga literatura ang pinag-uusapan ng dalawa, dahil ang una’y akdang pang-agham pampulitika o siguro’y akdang pilosopikal, at ang ikalawa’y tungkol sa dulaan o teatro at hindi tungkol sa lahat ng anyo ng literatura. Ang isa pa’y hindi naman sila sumuri talaga ng maraming likha, kahit na tinalakay ni Platon si Homeros at madalas mabanggit ni Aristoteles ang Oedipus Rex ni Sophocles. Pero nakagawian nang tawaging criticism o literary criticism ang sinulat nina Platon at Aristoteles.

Nakagawian naman nitong nakaraang dalawang dantaon na tawaging criticism ang ginagawa nina Jacques Derrida at iba pang Istrakturalista o postmodernista. Malaki ang pagkaiba ng ganitong uri ng criticism sa criticism nina Platon at Aristoteles, kung kaya’t kung minsa’y tinatawag itong meta-criticism. Nagbibigay din ng napakaraming sakit sa ulo ang salitang post-structuralist dahil iba ang kahulugan nito kung iba ang wikang ginagamit ng kritiko; halimbawa’y pormalista ang post-structuralist criticism sa Estados Unidos, Marxista naman sa Inglaterra, at ayaw na ayaw ng mga Franses na matawag silang post-structuralist. Pati mga kritiko mismo ay tarantang-taranta, dahil hindi naman sila literary critic kung tutuusin: anthropologo si Michel Foucault, pilosopo si Derrida, saykolojist si Jacques Lacan. Kung sabagay ay hindi naman literary critic o critic man lamang si Karl Marx; ekonomista siya o pilosopo. Pilosopo rin sina Platon at Aristoteles, kung tatandaan natin.

Samakatwid ay hirap na hirap ang mga marunong lamang ng Ingles sa salitang criticism at ang mga kaugnay nitong literary critic at post-structuralist criticism. Hindi problema iyan para sa atin. Sampung taon na ang nakararaan nang una kong imungkahi na dapat nating gamitin ang iba-ibang salita para tukuyin ang mga nangyayari sa larangan ng kritika. Hindi ko na uulitin muli ang mga madalas ko nang sabihin at isulat. Maaari naman ninyong basahin ang aking sanaysay na pinamagatang “Pamumuna, Panunuri, at Kritisismong Pampanitikan” (Philippine Journal of Linguistics 2:1991). Babanggitin ko na lamang ang ilan sa mga salitang ginagamit ko at kung minsa’y ginagamit na rin ng iba. Hindi ako ang nag-imbento ng mga salitang ito; kinuha ko lamang ang mga ito kung kanikanino:

1. kritika = pangkalahatang salita para sa lahat ng uri ng pag-aaral sa literatura, sining, at kultura

2. teorya = ang pag-aral sa pangkalahatang isyung bumabalot sa literatura, sining, at kultura, tulad ng papel ng literatura sa mundo, kung maaari ngang matuklasan ang kahulugan ng isang likhang panliteratura, o ang relasyon ng literatura sa wika; literary theory; theory

3. kritisismo = ang pag-aral ng mga akdang sinulat ng mga kritiko; meta-criticism

4. pamumuna = ang mababaw na pagsuri sa isang likha, karaniwang inilalathala sa dyaryo o magazin sa halip ng jornal o libro

5. panunuri = ang pag-aral ng isa o isang uri ng likhang panliteratura ayon sa pagdulog na pormalista; close reading

6. kasaysayang pampanitikan = ang pag-aral ng kaugnayan ng mga likhang panliteratura sa isa’t isa at ang kaugnayan ng mga likhang ito, isahan man o sama-sama, sa kasaysayan ng isang bansa o ng buong daigdig; literary history; literary scholarship

Saklaw ang lahat ng mga salita at gawaing ito sa salitang Ingles na criticism. Iyan ang katwiran kung bakit litong-lito sila sa Estados Unidos; mahina kasi ang wikang Ingles pagdating na sa teknikal na pag-aaral ng literatura at kultura.

Sa madaling salita, maraming salita tayong maaaring gamitin para pag-ibahin ang iba’t ibang kahulugan ng iisang salitang langyaw. Naipakita ko iyan sa kaso ng tax, earth, at criticism. Hindi ko pa naubos ang maaari nating gawin sa mga salitang ito. Halimbawa’y maaari pa nating gamitin ang iba pang salitang bernakular para naman sa ibang uri ng tax o kritika. Pero naipakita ko na sana na mas dato ang ating wika kaysa wikang langyaw. Maihaharap natin sa iisang salita nila na daghang kahulugan ang madamong salitang lumad o hiram.

Who I Am

30 October 2006 at 6:34 AM | Posted in News | 12 Comments

In answer to a post asking me who I am, here is my “official” cv. Unofficially, I am just a man that loves to watch movies, to talk to people, to write, and to eat out, not necessarily in that order. Also in answer to the post, I rarely review movies nowadays (because someone else reviews movies for the newspaper I write for), but I use movies a lot in my lectures and classes.

Former Philippine Undersecretary of Education ISAGANI R. CRUZ is the Director of the Teachers Academy of Far Eastern University in Manila, a Visiting Lecturer at the Ateneo de Manila University, and a Professor Emeritus, a University Fellow, and the Executive Publisher of Academic Publications of De La Salle University Manila. He writes plays, essays, and short stories in Filipino and English, for which he has won numerous awards, including a SEAWRITE award, a Centennial Literary Contest award, and a Gawad Balagtas award. He has been named to the Hall of Fame of the Carlos Palanca Memorial Awards in Literature. He has written or edited more than 30 books. He holds a B.S. in Physics from the University of the Philippines, an M.A. in English from Ateneo de Manila University, and a Ph.D. in English from the University of Maryland. He has been a professor or a visiting fellow at Ateneo de Davao University, University of the Philippines Diliman, University of Maryland, Ohio University, Jundi Shapur University (Iran), Soochow University (Taiwan), Waseda University (Japan), and the University of Oxford (UK). He heads the Philippine Fulbright Scholars Association, the Graduate Commission of the Philippine Accrediting Association of Schools, Colleges, and Universities (PAASCU), Books for Philippine Schools Foundation, and the Active E-Learning Technologies Foundation. He was the founding Chair of the Manila Critics Circle and a Senior Bibliographer of the Modern Language Association of America. He has been decorated by the Government of France as a Chevalier dans l’Ordre National du Mérite [Knight of the National Order of Merit] and by the Ramain family as Honorary Sultan of Iligan City. He writes weekly columns on books, culture, and education for The Philippine Star and BizNews Asia.

Here is a section of my 26 October 2006 column in The Philippine Star:

Some readers have asked me what I teach nowadays. I have just finished teaching two courses at the Ateneo de Manila University. One was a joint graduate and undergraduate seminar on selected Filipino literary critics, namely, Gemino Abad, Virgilio Almario, Bienvenido Lumbera, Soledad Reyes, and Roland Tolentino. The other was an undergraduate lecture course on selected Filipino films adapted from literary texts, namely, Bata Bata Paano Ka Ginawa, Bulaklak ng Maynila, Dekada 70, Jose Rizal, Maynila sa mga Kuko ng Liwanag, Laro sa Baga, Sa North Diversion Road, and Tatarin. Next semester, I will teach another two courses: a lecture course on Philippine literature in English and a workshop on writing for stage, television, and film.

At De La Salle University, where I manage academic publications, I teach a graduate seminar on media criticism, where students get a chance to write papers on series such as Atlantika, Bakekang, Bituing Walang Ningning, Calla Lily, Jass Got Lucky, Majika, Mars Ravelo’s Captain Barbell, Pangako sa Iyo, Sa Piling Mo, and Super Inggo.

I do not teach regular courses at Far Eastern University, where I coordinate training seminars for teachers. On occasions when I do not have a resource person, I handle the seminars myself. I have done sessions on 21st Century Business Communication, Powerful English for Academic Managers, Helping Students to Read, Using Film to Teach Business, Using Excel to Compute Grades, Score Points with Microsoft Powerpoint, First Aid for Teaching Nursing (for Nursing teachers), Body in English (for Physical Education teachers), Reliving the Past (for History teachers), Quantifying Qualitative Assessment (for Fine Arts and Architecture teachers), and Writing Modules.

Shuttling among the three big universities during the week and doing a Foundation for Upgrading the Standard of Education (FUSE) video project for high school teachers of literature on weekends, not to mention speaking to various groups about education, keep me busy after “retirement.” Clearly, the thought of so many of my friends already in heaven makes me realize that I have to do as much as I can on earth before I join them.

25 October 2006 at 4:46 AM | Posted in News | 2 Comments

Ano ang Pagkaiba ng Filipino sa Tagalog?

“Ano ang pagkakaiba ng Filipino sa Tagalog? Ano pa, di ang Filipino komiks, ang Tagalog klasiks.” – Anonymus

Tatlo ang given ko.

Una, ang komersyal sa telebisyon na nagpapakita na ang maling ginagawa ng matanda ay nagiging tama para sa bata. Ipakikita ko na ang ginagawa ng nakatatanda sa atin sa paggamit ng wika – ang mga batikang manunulat – akalain man nating mali ay nagiging tama para sa ating mga batang sumusunod lamang sa kanila.

Ikalawa, ang artikulo ni Brother Andrew Gonzalez, FSC, na pinamagatang “When Does an Error Become a Feature of Philippine English?” at nagpapatunay sa teorya ni Teodoro Llamzon na may uri (variety) ng Ingles na maaaring tawaging Philippine English. Ayon kay Gonzalez, wala ni isang Filipino na nakapagsasalita ng Standard American English; aniya, “The perfect coordinate bilingual is a myth” (126). Dahil dito’y dapat ituring na diyalekto ng Ingles ang Philippine English, “a variety of English at par with American, British, Australian, Canadian and other varieties of English in formerly colonized countries in Asia and Africa” (110). Ipakikita ko na ang mga inaakala nating kamalian sa paggamit ng Tagalog ay palatandaan na mayroon na palang uri o diyalekto ng Tagalog na maaaring tawaging Filipino.

At ikatlo, ang panuntunan sa wikang Ingles, na ginagamit sa Harper Dictionary of Contemporary Usage, na ang mga tuntunin ng wika ay dapat ibatay sa aktuwal na gamit ng mga pinakamahusay na gumamit ng wika – “the standards of linguistic usage adhered to by those who use the language well” (xiv); para sa mga editor ng Harper, ang mga pinakamagaling gumamit ng wika ay ang mga manunulat. Ano nga ba ang usage? Ayon sa Longman Guide to English Usage, “usage is the way in which words and phrases are actually used in accepted practice, as distinct from what abstract theory might predict” (742). Ipakikita ko na iba ang aktuwal na gamit ng wika kaysa iniuutos ng abstraktong teorya o ang tinatawag nating balarila.

Magsisimula ako sa pamamagitan ng isang quiz.

Alin sa mga pangungusap na ito ang may mali?

• Ang pagkaramdam ay isinisigaw din ng nakakaramdam at di ng mga nanonood lamang. (Lope K. Santos, Banaag at Sikat, 1906: 537)

• Nakakagulat ang putok. (Lope K. Santos, Balarila ng Wikang Pambansa, 1939: 286)

• Siya ang lalong nakakaalam. (B. S. Medina Jr., Moog, 1991: 145)

• Lasing na ako, pero hindi ko sasabihin at lalong hindi ko aaminin kung may makakahalata. (Jun Cruz Reyes, Tutubi, Tutubi, ‘Wag Kang Magpahuli sa Mamang Salbahe, 1982: 161)

• “Nagpi-pills ako!” amin ni Rica. (Liwayway Arceo, Hanggang sa Kabila ng Langit, 1971: 74)

• “Galit ang lahat sa ‘kin … pati ang sariling parents ko … pati si Joanna … pero ikaw … wala kang sinabing masama laban sa ‘kin!” (Lualhati Bautista, Dapat sa Iyo, Isumpa!, 1983: 105)

• Nang mga panahong iyon, haling na haling si Abadilla sa Freudian fantasies – nagkatusak noon ang mga aklat ni Freud sa sikolohiya at psychoanalysis. (Efren R. Abueg, “Isang Sulyap kay Kapulong,” 1988: 270)

• Gumamit man ng panawagan, napipigil ng siste’t pag-uusisa ang tinig tungo sa pagpapamalas ng tinatawag ng mga New Critics na “disiplina sa damdamin” at “sopistikasyon.” (Virgilio S. Almario, Kung Sino ang Kumatha kina Bagongbanta, Ossorio, Herrera, Aquino de Belen, Balagtas, atbp., 1992: 102)

• Naka-barongs [mabilis ang bigkas] ang mga gurong lalaki at ang ilang pinunong namamahalan sa halaga ng ternong amerikana’t pantalon bukod pa sa lubhang naiinitan (Abril ngayon), barongs na yari sa telang galing sa Hongkong. At tapos na ang Araw ni Balagtas. Maikakahon na’t maitatago nang mahigpit upang ilabas na muli sa isang taon. Ang mga baro’t saya, at barongs, pati na wika. (Genoveva Edroza Matute, “Liham sa Kabataan ng Taong 2070,” 1970: 56)

Ayon sa maraming guro sa hayskul na panahon pa ni Bernardo Carpio nagtuturo, mali ang nakakaramdam, nakakagulat, nakakaalam, at makakahalata, dahil pantig ng unlapi ang inuulit at hindi pantig ng salitang-ugat. Hindi ko alam kung sino ang nagsabi sa mga gurong ito na mali ang pag-uulit ng pantig ng unlapi sa mga salitang nagsisimula sa panlaping maka-, pero hindi si Lope K. Santos ang nagsabi nito. Ang talagang sinabi ni Santos sa kanyang Balarila ay ito: “Ang anyo ng pangalang-diwa sa maka, ay binubuo ng pag at salitang-ugat; ang sa maka ay gayon din, bagaman maaari ring may-ulit pa ang unang pantig ng ugat” (285). Sa siping ito’y mapapansin na napansin lamang ni Santos na may mga pantig ng salitang-ugat na inuulit; hindi niya sinabi na dapat ulitin ang pantig ng salitang-ugat. Sa katunayan, ang mismong halimbawa niya sa seksyong hinanguan ng sipi ay nakakagulat, na dalawang beses niyang ginamit: “nakakagulat na putok” at “nakakagulat ang putok” (286). Samakatwid, malinaw na hindi tuntunin ni Santos ang matagal nang itinuturo ng ating mga guro sa hayskul na dapat diumano na huwag ulitin ang pantig ng panlapi. Sa katunayan ay hindi sinanto ni Santos ang panlapi, dahil sa kanyang pagtalakay sa mga panlaping banghayin, sa ibang seksyon ng kanyang Balarila, ay iminungkahi niyang ulitin ang “huling pantig ng unlapi” para makabuo ng “panahong kasalukuyan at darating” ng mga pandiwang tulad ng sama – nakakasama – makakasama at alis – napapaalis – mapapaalis (264). Ayon pa rin sa mga guro sa hayskul na pinagtaksilan na ng panahon ay mali rin ang nagpi-pills, parents, fantasies, New Critics, at barongs dahil hindi dapat dinaragdagan ng letrang -s ang maramihan o plural ng pangngalan. Siguro’y nabasa ng mga gurong ito ang sinabi ni Santos sa kanyang Balarila na

Ang kailanan sa mga pangngalan ay walang sarili at sadyang anyo. Ang kung iisa o kung marami ang nginangalanan, ay di naipakikilalang mag-isa ng pangngalan, kundi sa tulong ng mga pantukoy, ng mga pamilang at ng mga pang-uring kasama sa pangungusap. (153)

Oo nga’t nasabi iyan ni Santos, pero ipagpatuloy ang pagbasa ng seksyong ito ukol sa kailanan ng mga pangngalan. Isinunod kaagad ni Santos na may mga pangngalang pang-isa at may mga pangngalang pangmarami. Sa mga pangngalang pangmarami ay anyo mismo ng pangngalan ang nagbabago, ayon kay Santos:

Datapwa, kung sa mga pangngalang isahan ay pantukoy lamang at pamilang ang nakapagpapakilala ng kaisahan ng nginangalanan, sa mga pangngalang maramihan, bukod sa mga pantukoy at pamilang, ay may mga iba pang hugis at paraang nakapagpapakilala o nakapaghihiwatig man lamang ng pagkahigit sa isa o pagkamarami ng nginangalanan. (154)

Maraming halimbawa si Santos ng mga pangngalang maramihan na anyo ang nagbabago. Halimbawa’y buhay-buhay, pagbabasa, pagkain-kain, kinumpare, kinamag-anakan, kamag-anakan, sangkatauhan, pagbibiruan, at pagsasabihanan (154-55).

Samakatwid, walang batayan ang ating karaniwang inaakala na mali ang pag-ulit ng pantig ng panlapi o ang pagbabago ng anyo ng pangngalang maramihan. Idagdag pa natin dito ang tayo at papel ng mga manunulat na sumulat ng mga siping inilista ko, at mabubuo sa ating isipan na tama pala ang pag-uulit ng pantig ng panlapi at ang pagbago ng anyo ng pangngalang maramihan.

Hindi ba totoo na ang mga gumamit ng mga salitang ito, kasama na si Santos mismo, ay mga tinitingalang manunulat na itinuturing na mahusay gumamit ng wika? Maaari nating sabihin siguro, batay sa sinabi ng Longman Guide, na iba ang aktuwal na gamit ng wika sa abstraktong balarilang karaniwang ipinamumudmod sa kabataan sa hayskul.

Sa halip ng sundan ko ang pagdulog ng Longman Guide ay susundan ko ang pangangatwiran ni Gonzalez hinggil sa Ingles: ang mga inaakalang kamalian sa gamit ay palatandaan na may bagong diyalekto ng wika. Pananaw ko na ang bagong diyalektong ito ay ang tinatawag ng ating Konstitusyon na wikang Filipino. Hindi ako interesado sa pagpapangalan sa Filipino, kung ito nga’y ganap na wika o diyalekto lamang ng Ingles. Ang ganyang pagtalo ay matagal nang nalutas sa larangan ng Englishes – ang mga salitang creole, dialect, at variety ay salitang pangkapangyarihan o panggahum lamang at hindi importante sa estruktural na paglarawan o diskripsiyon ng isang wika. Magbibigay ako ng dalawang depinisyon.

Para sa akin, ang Tagalog ay ang wikang diniscrayb ni Santos sa kanyang Balarila. Tagalog din ang wikang kasalukuyang ginagamit sa katagalugan sa labas ng kamaynilaan.

Para sa akin, ang Filipino ang wikang diniscrayb naman nina Fe Otanes at Paul Schachter sa kanilang Tagalog Reference Grammar (1972). Ito ang tinatawag na Educated Manila Tagalog. Kahit na Tagalog ang tawag nina Otanes sa wikang ito’y Filipino ang itatawag ko rito dahil iba ang wikang ito sa wikang diniscrayb ni Santos.

Dalawa ang pamaraang gagamitin ko sa pag-iba sa Filipino at Tagalog. Ang una’y dayakronic at ang ikalawa’y singkronik. Una’y bibigyan ko ng maikling historikal na pagpaliwanag ang aking paniwala na iba ang wika sa kamaynilaan sa wika sa katagalugan. Ang pinakamadaling paraan ng paglahad dito’y ang paghambing sa ating wika sa wikang Ingles.

Natatandaan natin – at mababasa natin ito sa kahit na aling ensayklopedya – na noong ika-5 at ika-6 dantaon pagkamatay ni Kristo ay dumating sa Inglatera mula sa Alemanya at Denmark ang mga Jutes, Angles, at Saxons. Dala-dala ng mga ito ang kanikanilang mga wika. Dahil nakilala ang Inglatera bilang Engla Land o lupa ng mga Engle o Angle ay tinawag na Englisc ang wikang ginagamit doon. Itinuring na diyalekto ng Englisc ang tatlong wika ng Jutes, Angles, at Saxons. Nang dumami na ang populasyon ay naging apat ang diyalekto: Northumbrian, Mercian, West Saxon, at Kentish. Sa ika-9 dantaon ay naging hari si Haring Alfred ng Winchester; dahil dito’y ang West Saxon ang naging standard Old English. Nang dumating si San Agustin noong 597 ay dinala niya ang wikang Latin. Sa mga unibersidad ng Oxford at Cambridge ay Latin ang ginamit na wikang panturo, dahil Latin ang wikang panturo sa buong Europa at ang lahat ng libro noong panahong iyon ay nakasulat sa Latin. Pero ginagamit din sa mga unibersidad ang wikang Greek, dahil Greek ang wika ng mga lumang dokumento at panitikan.

Nang nilusob ng mga Pranses ang Inglaterra noong 1066 ay nawala ang pagka-istandard ng West Saxon. Naging London na at hindi Winchester ang kapital ng Inglatera. Nagkawatak-watak ang mga diyalekto. Naging Scottish at Northern ang Northumbrian, naging East Midland at West Midland ang Mercian, naging South Western ang West Saxon, at naging South Eastern ang Kentish. Sa London, Central French ang naging wika ng mayayaman, dahil tulad din sa ibang bansa, ang mayayaman ang pinakakolonyal ang isip. Latin pa rin ang nanatiling wikang panturo at Greek ang wikang panriserts. Ang mga karaniwang tao sa London ay East Midland ang diyalekto. Naging halu-halo ang Middle English – naging Pranses na may halong Latin na may halong East Midland. Noong 1362 ay tinangka ng gobyerno na palaguin ang Ingles: ginawang batas na dapat gamitin sa pagsalita sa korte ang Ingles kahit na Latin pa rin ang gagamitin sa pagsulat. Ito ang tinatawag na Statute of Pleading.

Si Geoffrey Chaucer ang talagang lumikha ng Modern English. Kahit na magaling siyang sumulat sa Latin, Pranses, at Italian ay sinadya niyang sumulat sa wikang Ingles, dahil sa panahong iyon ay pangkalye lamang ang East Midland at hindi pampanitikan o pang-unibersidad. Dahil kulang-kulang ang salita noon sa Ingles ay minabuti ni Chaucer na humiram ng salita sa Pranses; kalahati ng mga salitang ginamit niya sa pagsulat ay Pranses at kalahati ay Ingles.

Pagkamatay ni Chaucer noong 1400 ay sinundan siya ng napakaraming manunulat at iskolar sa panahon ng Renaissance na malayang humiram ng mga salita sa Latin, Pranses, at Greek. Nang maging magulo na ang Ingles ay sinubok nina John Dryden ng Royal Society of London noong 1662 na gawing istandard ang wikang Ingles, pero walang nangyari sa kanilang pagpursigi; hanggang ngayo’y wala pa ring Surian ng Wikang Ingles. Ang unang diksyunaryo ng Ingles ay ginawa ni Samuel Johnson noong 1755; ang Oxford English Dictionary na kasalukuyang tinitingala bilang awtoridad sa wikang Ingles ay unang nilimbag noong 1884. Noong ika-18 dantaon ay maraming mambalarila ang nagtangkang sabihin kung ano ang tama at ano ang mali sa paggamit ng wikang Ingles; nakatutuwang alalahanin na noon ay inakala ng maraming iskolar na Ingles na mas maganda ang wikang Latin sa wikang Ingles dahil ang wikang Latin ay wikang pandaigdig.

Alam na natin ang nangyari sa ating sariling dantaon. Lumawak nang lumawak ang mundong sinasaklaw ng wikang Ingles at ito’y naging international language na. Dahil sa bawat bansa ay nahahaluan na ito ng mga wikang katutubo ay nagkaroon na tayo ng tinatawag na Englishes o varieties of English.

Maikli lamang ang kasaysayan ng wikang Ingles, kung ihahambing sa kasaysayan ng wika natin. Batid natin na may tao na sa Filipinas noong 55000 BC at may nagsasalita na ng Kinaray-a o mala-Hiligaynon o mala-Ilonggo noong 1500 BC. Masasabi nating Malay o mala-Malay ang uri ng wikang ginagamit sa Filipinas bago dumating ang mga Kastila; Malay ang katumbas ng Old English.

Nang naging kapital ng arkipelago ang Maynila ay natural lamang na wika ng Maynila ang maging pangunahing wika natin. Noong ika-16 dantaon ay Malay ang wika ng Maynila. Dahil ang wika ng mananakop ay Kastila, natural lamang na mahaluan ng Kastila ang wikang Maynila, at ito na nga ang naging wikang Tagalog, na alam naman natin ay napakaraming salitang Kastila. Huwag na nating tanungin pa kung sino si Chaucer sa Filipinas; kilala nating lahat si Balagtas.

Nang dumating ang mga Amerikano’y Ingles naman ang naging wikang panturo. Dahil napakaraming libro ang sinulat sa wikang Kastila, masasabi nating naging katumbas ng wikang Greek ang wikang Kastila. Ang mahusay na iskolar na Filipino noong panahon na iyon ay kailangang marunong ng Ingles para makapagsalita at makapagturo at ng wikang Kastila para makapagbasa ng mga orihinal na dokumento’t panitikan. Ang paghalu-halo ng Tagalog at Ingles (at kasama na ang orihinal na Kastila na nakahalo na sa Tagalog) at ng Kastilang galing sa panaliksik ay masasabing Taglish, o katumbas ng Modern English ng Renaissance.

Ngayon, kapag dumarating ang Taglish sa lalawigang labas ng kamaynilaan ay nahahaluan ito ng mga salita’t estrukturang hango sa wikang katutubo. Ang pagsanib ng Taglish at bernakular ay, sa aking palagay, ang tinatawag nating Filipino. Sa madaling salita, ang wikang Filipino sa Cebu at Davao ay Taglish na may halong Cebuano. Ang wikang Filipino sa Iloilo ay Taglish na may halong Ilonggo. Ang wikang Filipino sa kabikulan ay Taglish na may halong Bikolano. Ang wikang Filipino sa kailokohan ay Taglish na may halong Ilocano. Ang wikang Filipino sa katagalugan ay Taglish na may halong Tagalog, na walang iba kundi Taglish. Samakatwid, Taglish ang Filipino ng mga Tagalog, pero hindi Taglish ang Filipino ng mga di-Tagalog, kundi Tagsebuwish, Tagilonggish, Tagbikolish, Tagilokish, at iba pa.

Maraming diyalekto ang Filipino pero iisang wika ito, na tulad ng natuklasan ng sumulat ng ating bagong konstitusyon. Purong wika ang mga wikang bernakular. Ang Tagalog ay Tagalog, ang Bikolano Bikolano, Ilocano Ilocano, at iba pa, pero ang Filipino ay halu-halo at iba-iba ayon sa lugar, tulad ng Englishes.

Ngayon nama’y singkronik ang gagamitin kong pamaraan para pag-ibahin ang Filipino at Tagalog. Gagamitin kong texto ang orihinal sa Filipino at ang salin sa Tagalog ng unang pangungusap sa Seksyon 2.2.2 ng Palisi sa Wika ng Unibersidad ng Pilipinas (1992).

FILIPINO:

Magiging boluntaryo ang pagturo sa Filipino. (18)

TAGALOG:

Ang pagtuturo sa Filipino ay kusangloob. (28)

Pansinin ang balangkas ng pangungusap. Sa Filipino’y una ang panaguri, tulad ng napansin nina Otanes. Sa Tagalog ay ginagamit ang panandang ay. Sa pormal na gamit ng Tagalog ay talagang ginagamit ang ay. Pormal ang gamit ng Filipino, dahil ito nga ang opisyal na palisi ng Unibersidad ng Pilipinas, pero hindi ginagamit ang ay. Ito ang unang pagkaiba ng Filipino sa Tagalog. Pormal o lebel-panulat ang karaniwang ayos ng pangungusap na walang ay. Pansinin ang pagkawala ng pag-ulit ng unang pantig ng salitang-ugat na turo. Ang salitang pagtuturo ay Tagalog; ang salitang pagturo ay Filipino. Ayon kay Teresita Maceda na naging Direktor ng Sentro ng Wikang Filipino sa Unibersidad ng Pilipinas, ang dahilan sa pag-alis ng pag-ulit ng unang pantig ng salitang-ugat ay ang impluwensiya ng mga wikang bernakular na tulad ng Cebuano. Nahihirapan daw ang mga Bisaya na mag-ulit ng pantig, kung kayat nagiging katawatawa o hindi istandard ang pagsalita ng Bisaya ng Tagalog. Pero sa wikang Filipino’y iba na. Hindi na kailangang mahiya ang Bisaya dahil tama na ang ugaling Bisaya sa paggamit ng panlapi at salitang-ugat. Ito ang ikalawang pagkaiba ng Filipino sa Tagalog. Inuulit ang pantig ng salitang-ugat o ang pantig ng panlapi sa Tagalog; hindi na kailangang ulitin ang mga pantig sa Filipino.

Pansinin ang paggamit ng hiram na salita mula sa Ingles sa pangungusap na Filipino. Sa halip ng kusangloob na taal na Tagalog ay boluntaryo mula sa voluntary ang ginagamit sa Filipino. (Sa totoo lang ay dapat na boluntari ang halaw sa voluntary, pero naging siokoy na boluntaryo, na hango naman sa voluntario, pero hindi sa Kastila kundi sa Ingles nanggaling ang pagkasiokoy ng salita.) Mas laganap kasi sa kamaynilaan ang salitang voluntary kaysa kusangloob. Madalas nating marinig ang salitang voluntary kung may humihingi ng kontribusyon o kung may naghahakot para dumami ang dadalo sa isang lektyur o kung may nagsisimula ng organisasyon. Bihira natin marinig ang kusangloob. Sa Filipino ay karaniwang ginagamit ang mas madalas gamitin. Ito ang ikatlong pagkaiba ng Filipino sa Tagalog. Mas hawak sa leeg ang Tagalog ng panulatan o matandang gamit ng salita; mas nakikinig sa talagang ginagamit o sinasalita ang Filipino.

Pansinin na hindi sa Kastila humiram ng salita kundi sa Ingles. Sa Tagalog, kahit na sa makabagong Tagalog, kapag humihiram ng salita’y unang naghahanap sa wikang Kastila, bago maghanap sa wikang Ingles. Ganyan ang mungkahi ni Almario at ng maraming nauna sa kanya. Ito ang ikapat na pagkaiba ng Filipino sa Tagalog. Kahit na sa makabagong Tagalog ay Kastila pa rin ang wikang karaniwang hinihiraman; sa Filipino’y Ingles ang karaniwang hinihiraman, dahil nga Taglish ang ugat ng Filipino.

Samakatwid ay apat ang pagkaiba ng Filipino sa Tagalog batay lamang sa iisang pangungusap na hango sa palisi ng Unibersidad ng Pilipinas. Kung pag-aaralan natin ang buong palisi na nakasulat sa Filipino at ang buong salin nito sa wikang Tagalog ay sigurado akong mas marami tayong makikitang pagkaiba ng Filipino sa Tagalog. Iyon lamang pangailangan na isalin ang textong Filipino sa Tagalog ay patunay na na magkaiba ang dalawang wika.

Ngayon nama’y magbibigay ako ng ilang feature na sa palagay ko’y nagdidiferensyeyt sa Filipino at Tagalog. Dahil hindi naman ako linggwista’y hindi ko mapapatunayan na palatandaan nga ang mga ito ng pagkaiba, pero ibibigay ko ang mga ito para mairiserts ng ibang iskolar. Ipapaubaya ko na sa mga nag-aral ng lingguwistika ang pagpatunay o pagwalang-saysay sa mga natuklasan kong ibang feature ng Filipino sa Tagalog.

Una, sa Tagalog ay hindi ginagamit ang panghalip na siya para tukuyin ang hindi tao, pero sa Filipino ay karaniwan nang ginagamit ang siya para sa mga bagay. Halimbawa’y “Maganda siya.” Maaaring hindi tao at hindi man lamang buhay ang tinutukoy ng siya; maaaring kotse o damit o kulay.

Ikalawa, sa Tagalog ay hindi karaniwang dinaragdagan ng -s ang isang pangngalang isahan para gawing maramihan ito. Sa halip ay gumagamit ng pantukoy, pamilang, o pang-uri na tulad ng napansin ni Santos. Pero sa Filipino ay madalas gamitin ang -s para gawing maramihan ang isang pangngalan. Ang unang narinig kong gumamit ng feature na ito ay ang mga taga-Davao noon pa mang 1969. Doon, ang dalawa o higit pang softdrink na coke ay cokes. Sa kamaynilaan ngayon, hindi ginagamit ang Tagalog na mga parent ko kundi ang Filipinong parents ko; halimbawa’y sa “strict ang parents ko.”

Dapat kong banggitin dito ang pananaw ni Matute. Ang sabi niya tungkol sa salitang barongs ay ito:

Bakit barongs ang tawag namin, ang itinatanong mo, Kabataan? Hindi ba iyan ang dating tinaguriang barong-Tagalog? Oo. Ngunit dumami na nang dumami ang allergic, pinamamantalan ng punong taynga sa salitang Tagalog. Gaya na nga ang Wikang Tagalog, hindi Wikang Filipino. Kaya, inalis na ang salitang Tagalog sa salitang barong-Tagalog. Ginawang barong na lamang, ngunit sapagkat sa Ingles, kapag marami’y dinaragdagan ng titik s, kaya’t ang barong ay naging barongs. Bakit bumilis ang bigkas? A, iyan ay sapagkat ang Pasay man ay naging Pasay (mabilis) na at ang Davao ay naging Davao (mabilis) na. Kaya bakit ang barongs ay hindi magiging barongs (mabilis)? (56)

Mapapansin na pati si Matute ay naniniwalang iba ang wikang Tagalog sa wikang Filipino. Hindi nga lamang siya kumikiling sa wikang Filipino, pero inaamin niya na iba ang wikang ito sa wikang kinagisnan niya bilang manunulat sa Tagalog. Siya na nga mismo, sa aking pagkaalam, ang unang nakapansin sa paggamit ng -s bilang palatandaan ng pagkamaramihan.

Ikatlo, sa Davao ko pa rin unang narinig ang paggamit ng mag- sa halip ng -um- sa mga pandiwa. Hindi karaniwang umaakyat ng bahay ang Davaoeños, kundi nag-aakyat o nag-akyat. Kung sabagay ay sa timog-katagalugan ay talaga namang napapalitan ang –um- ng mag-; sa Parañaque lamang, na napakalapit na sa Maynila, ay nakain sila sa halip ng kumain. Sa madaling salita, hindi nakakapagtaka na sa Filipino ay mas madalas gamitin ang mag- kaysa sa -um-. Gaya nga ng sinabi ni Ma. Lourdes Bautista sa isang papel na binasa niya noong 1989 sa kumperensya ng Language Education Council of the Philippines: “It is clear that the affix used for English verbs in actor focus is mag- and never –um- (perhaps because it is easier to use a prefix than an infix), and therefore this reinforces the predominance of mag- over -um-” (27).

Ikaapat, at ito’y suhestyon ni Barry Miller. Sa Tagalog ay i- ang ginagamit sa tinatawag nina Otanes na benefactive-focus na pandiwa (310). Ang -an ay karaniwang directional-focus (301). Ito ang dahilan kung bakit, sa libro nina Teresita Ramos at Bautista tungkol sa mga pandiwa ay ibili ang benefactive-focus at bilhan ang directional-focus (1986: 37). Sa Tagalog, ang karaniwan nating sinasabi kung nakikibili tayo sa McDonald’s ay “Ibili mo nga ako ng hamburger.” Sa Filipino, ang karaniwan nating sinasabi ay “Bilhan mo nga ako ng hamburger.” (Natural, kung dalawang sandwich ang ipinabibili natin, sa Tagalog ay sasabihin nating “Ibili mo nga ako ng dalawang hamburger.” Sa Filipino ay sinasabi nating “Bilhan mo nga ako ng dalawang hamburgers.”)

Ikalima, sa Tagalog ay laging inaalis ang sobra sa isang katinig sa isang klaster ng katinig kung inuulit ang isang pantig. Halimbawa’y nagpiprisinta ang sinasabi sa Tagalog dahil ginagawang p na lang ang klaster na pr sa inuulit na pantig na pri. Sa Filipino ay ginagamit ang buong klaster; samakatwid, nagpriprisinta o magprapraktis. Hindi na takot sa klaster ang Filipino, di tulad ng Tagalog na hangga’t maaari’y umiiwas sa nagkukumpul-kumpulang katinig.

Ikaanim, dahil laganap na ang Filipino sa kabisayaan ay hindi na maaaring ibatay lamang ito sa Tagalog na tulad ng nais mangyari ng mga Tagalista. Napakarami ng mga Bisaya at hindi makatarungan na sila ang babagay sa mga Tagalog gayung napakaunlad na ng lunsod ng Cebu at lingua franca ng Bisayas at Mindanaw ang wikang Cebuano. Isang pagkaiba ng Cebuano sa Tagalog ay ang kawalan ng mga salitang panggalang na po at ho. Kung pag-iisahin tayo ng wikang Filipino at hindi paghihiwahiwalayin ay dapat huwag ipagpilitan ng mga Tagalog na gumamit ng po at ho ang mga Bisaya. Hindi naman nangangahulugan ito na walang galang sa matanda o sa kapwa ang mga Bisaya; sa katunayan ay kasinggalang ang mga Bisaya ng mga Tagalog sa kanilang mga magulang at iba pang karaniwang pinag-uukulan ng galang. Pero wala sa wika ng mga Bisaya ang mga salitang panggalang na po at ho. Hindi tao ang pinag-uusapan dito kundi wika. Sa wikang Cebuano ay hindi tanda ng paggalang ang paglagay ng po at ho. Samakatwid, sa wikang Filipino ay hindi dapat siguro isama ang po at ho. Gamitin na lamang ito sa Tagalog o sa diyalekto ng Filipino na ginagamit sa katagalugan.

Anim na pagkaibang estruktural ang naibigay ko para namnamin ng ating mga linggwista. Maliliit na bagay ang mga ito, pero makabuluhan kung mapatunayan. Ngayon nama’y babalikan ko ang malaking isyu tungkol sa relasyon ng Filipino sa Tagalog.

Diyalekto lamang ba ng Tagalog ang Filipino? Ito ang palagay ni Ma. Lourdes Bautista. Maaari, at ito’y hindi dapat problemahin dahil sa kasaysayan ng wikang Ingles ay diyalekto lamang ng Englisc ang East Midland nang ito’y ginamit ni Chaucer sa London. Pero ang diyalektong ito sa London ang naging kasalukuyang tinatawag nating Ingles. Kung diyalekto man ng Tagalog ang Filipino ng kamaynilaan ay pansamantala lamang naman ito. Sa susunod na mga dantaon ay tatawagin na itong Filipino at kakalimutan na ang Tagalog kung saan ito nagmula, gaya ng pagtalikod ng kasaysayan sa iba pang diyalekto ng Englisc. Samakatwid ay hindi ako sang-ayon kay Otanes na ang Filipino at ang Tagalog ay parehong wika kung estruktura at balarila ang pinag-uusapan at nagkakaiba lamang sila sa larangan ng sosyolinggwistika. Sa palagay ko’y iba ang Filipino sa Tagalog kahit na estruktura at balarila ang pag-uusapan. Ang kanyang diniscrayb sa kanyang libro’y Filipino at hindi Tagalog. Aksidente lamang ng kasaysayan na hindi pa naiimbento ang salitang Filipino noong panahong sinusulat ni Otanes ang kanyang gramatika, pero siya ang kaunaunahang nakapansin na may Educated Manila Tagalog na dapat seryosohin. Kaya nga, kapag isinalin ang Reference Grammar sa Filipino ay dapat tawagin itong Gramatika ng Filipino sa halip ng Gramatika ng Tagalog. Sa ganitong paraan ay lilinaw ang kasaysayan ng ating wikang pambansa. Kung si Lope K. Santos ang gumawa ng balarila ng Tagalog, si Fe T. Otanes naman ang gumawa ng gramatika ng Filipino.

May kongklusyon ba ako? Mayroon. Nagsimula ako sa pamagitan ng pagbanggit ng mga teoretikal na prinsipyong aking pinaniniwalaan, isa na nga ang ginawa ni Gonzalez sa Philippine English. Pagkatapos ay nagbigay ako ng ilang halimbawa ng totoong gamit ng wika ng ating mga tinitingalang manunulat, upang patunayan na hindi tama ang karaniwan nating akala ukol sa balarila. Pagkatapos kong magbigay ng kasaysayan ng Filipino na batay sa kasaysayan ng wikang Ingles ay pinuna ko ang ilang katangian ng wikang Filipino na iba sa wikang Tagalog. Ano ang patutunguhan ng lahat ng ito?

Sa aking palagay, ang perents sa larangan ng wika ay ang mga sikat na writer na tulad nina Abueg, Almario, Lualhati Bautista, at Medina. Kung totoo nga na ang ginagawa ng perents ay inaakalang tama ng kabataan, masasabi nating inaakala at nagiging tama ang talagang ginagawa ng ating mga batikang manunulat. Hindi ko ipinakita na ito rin ang ginagawa ng nakararaming Filipino sa kasalukuyan. Pero naipakita ko, sa palagay ko, na kung ang pinakamagandang gamit ang pagbatayan, ang wikang umiiral ngayon sa paligid natin, lalo na sa labas ng katagalugan, ay Filipino at hindi Tagalog. Naipakita ko na rin sana na may pagkaiba, maliit man o malaki, ang Filipino sa Tagalog.

Questions Teachers Ask

22 October 2006 at 3:15 PM | Posted in News | 12 Comments

Questions Teachers Ask

Every time I give a lecture to a large group, I give my cellphone number and ask the audience to text me their questions as I talk. That way, I incorporate the open forum into the lecture itself, as I periodically read out the questions from my cellphone and answer them.

Here are some interesting questions asked by the teachers, with my comments. Of course, I have translated the text language into non-cellphone English.

Q: Sir, comment on this: The best English teachers should be placed in the primary years rather than in the intermediate years, so as to establish a strong sense of language.

A: Absolutely, and not only because of language but because of teaching skills. The better the teacher, the younger the students should be. Similarly, in universities, the top professors should teach first-year students or repeaters. The moment I became the highest-ranked professor at De La Salle University, I volunteered to teach the basketball players.

Q: What is more important, fluency or comprehension?

A: I would rather have someone who understands what is going on, rather than one who talks without understanding.

Q: How about if you are handling six sections with 100 students? You don’t sleep anymore or you don’t check their writing ability.

A: Clearly, there is something wrong with having 100 students in one class, but since the government is in denial mode about this common occurrence, we can only hope that the problem will be recognized in order that it can be solved. As far as checking the written work of students is concerned, however, read educational theory about the teaching of writing: all students should write every day, but teachers need not read everything students write.

Q: Can we give our students in high school the very controversial DA VINCI CODE for their book report? What is the DepEd stand about this?

A: I don’t know what DepEd thinks about the book, but I certainly would not require it for high school students. It is, first of all, badly written (and therefore should not be taught as literature), and secondly, misleading to those who cannot distinguish between fact and fiction (and high school students, being very young, are not expected to be mature).

Q: In reading a literary piece, which usually takes place first – understanding before appreciation or appreciation before understanding?

A: Unlike other arts, literature needs to be understood before it can be appreciated. For other arts, such as music or painting, you may be able to appreciate or enjoy a piece without necessarily understanding it.

Q: Can we use the Bible?

A: Since the Constitution separates the Church (any church) from the State, we cannot teach the Bible in order to convert students to the Jewish or Christian faiths, but we can certainly teach it as a literary masterpiece, which is what it is. Similarly, we should teach the Q’uran or Koran as a literary masterpiece, which it also is. But since there may be strong religious sentiments on your part or on the part of the students, you must be extra careful in teaching such religious texts. (I was speaking to public, not private school teachers.)

Q: How about mobilizing parents to train them to teach basic reading?

A: Correct me it I am wrong, but I am sorry to say that most parents are less literate than their children. It would be a case of the blind leading the blind (apologies to the visually challenged).

Q: What shall we do with a principal who, after observing a teacher, insists on what she wants a teacher to do, unmindful of the good things the teacher has done, as if she knows everything and the teacher knows nothing?

A: Fire the principal.

Q: What really is indicated in the law? 6 hours teaching load exclusive of lesson planning and checking of papers, or 6 hours inclusive of both?

A: I am not a lawyer and do not know what RA 4670 (The Magna Carta for Public School Teachers) says. You have to ask my namesake (the one who wrote the famous “Don We Now Our Gay Apparel” column), who knows the law inside out. All I can say is that no one is expected to work more than 40 hours a week. If you are working more than that, your human rights are being violated, unless you are paid for overtime.

Q: Do you agree with the grading system as ordered by DepEd?

A: Whether I agree or not is irrelevant. Every grading system is arbitrary and conventional.

Q: A lesson plan is a guide and gives direction to teachers. Many teachers will be at a loss if there were no lesson plans at all. We can have unified or prototype lesson plans or a weekly syllabus for a guide.

A: The acknowledged best teachers of all time – Socrates, Confucius, Buddha, Jesus, Muhammad – had no lesson plans. If we are benchmarking, surely we should benchmark with the best. The first thing I would do if I were, by some miracle, appointed DepEd Secretary would be to abolish lesson plans for those teaching five years or more. (This always gets loud cheers from my audience.)

Q: Sir, may we know your second plan if you become DepEd secretary?

A: I would tender my resignation, before I get fired for liberating teachers from senseless work.

Q: Is it okay for a teacher to talk in Taglish [code-switching between Tagalog and English] in order to be understood by students?

A: No. Students can always understand straight Filipino (or Cebuano or Ilocano or Tagalog or whatever) or straight English even if they can speak only in Taglish. There is no excuse whatsoever for teachers speaking Taglish in the classroom, because teachers are role models of language use. The key to being understood as an English speaker is to use the proper register (or type) of English. If you use only the most common 1,000 words of English, you can be understood even by grade school students. (Self-advertisement: my Word of the Day section below uses mostly the 1,000 basic English words, as defined by international linguists.)

Q: What can you say about teachers assigned to handle a certain position or department who are not specialized in the said area? They are there only because the principal likes them. What can they give to or share with their subordinates if they themselves do not know anything about the area they are handling? This has something to do with management, right?

A: Fire the principal, along with the principal’s favorites.

Q: Every time our division achievement test is low, we are blamed by our supervisor and superintendent. Do we deserve to be blamed and not the students? I think there is also a student factor, most especially in public schools.

A: Fire the supervisor and the superintendent for not asking the obvious question, namely, is the test valid? But while you are at it, fire yourself, too. Any teacher who blames students for anything should not be in the classroom. Anything that happens in a classroom is the teacher’s fault.

Q: Why is it that almost all elementary school graduates have not mastered the four fundamental operations of mathematics, but they were able to graduate?

A: I would not say “almost all,” but we definitely have a problem. The idea of flunking students that cannot read, write, or add appears to be repulsive to many elementary school teachers. Maybe they just want to pass on the problem to high school teachers. Here is a radical idea: fire all teachers who do not flunk 10% of their students.

Q: Is the news I’ve heard true that the salaries of teachers would be raised this coming year by 50 percent?

A: Dream on.

Q: Is it right for an observer to butt in while the teaching process is ongoing?

A: Absolutely not! An observer observes. The teacher teaches.

Q: Why is it always the teacher factor that is blamed and not DepEd in terms of the number of students and lack of books?

A: Because Jesus taught thousands at a time and he did not use any textbook except the Old Testament, which he had memorized. It is about time that we get rid of the idea that teachers need textbooks to teach.

Q: What if we do our very best and still my students absorb nothing?

A: You, not the students, have a problem. You think that teaching means giving something to students that they can absorb. You should start thinking of teaching as learning from students. Then you and your students can start communicating. You might want to read up on the wrong method of teaching known as “the banking theory of education.” Bad teachers think that they should deposit something in students’ heads that can later be withdrawn during exams. Good teachers merely point the way to the bank.

Q: What can you say about teachers who pretend to be very good speakers of English? This, I guess, is one major reason why students become poor English speakers.

A: I agree completely. There are not too many Filipinos that can be considered “very good speakers of English,” and most of them are not teachers. Those that advocate changing the medium of instruction to English have obviously not recently been to any of our classrooms. If businesspersons think students can learn proper English in the classroom, they have another think coming.

Q: What if a student can read but he cannot comprehend? Can I consider him as a non-reader?

A: I can read a hundred languages, as long as they are in the Roman alphabet, but I cannot understand them. I mean that I can pronounce the words, because I can read the letters, but I obviously cannot understand whatever it is that I am pronouncing. Here is an example, which anyone can read – chabdemfloking – but no one can comprehend (because I just made up the word out of the letters of the alphabet from A to O, except for J). Reading without comprehension is like wearing a suit or a gown and going to bed: what’s the point of dressing up?

Q: I heard one teacher calling the English used in public schools as Carabao English. And one principal said we can use Carabao English if that’s the only way the pupils can understand the lesson. What is meant by Carabao English?

A: Carabao English is the English used by American President George Bush, who makes all kinds of pronunciation, grammar, and logic errors when he speaks. His English may be ridiculed by his fellow Americans, but when he speaks, everybody listens. As one of the country’s top educators says, there are Filipinos that speak in correct English but have nothing to say, and a lot more Filipinos that speak in broken English but have profound and exciting ideas.

Q: Do you think the quality of education will be uplifted if ChaCha [Charter Change] will push through?

A: The Department of Education has kept improving no matter what the government has been like. Look at what we were able to accomplish during martial law, after the two EDSAs, and even now that the economy is doing so badly. ChaCha will neither help nor hinder the work of educators. We teachers are more important than politicians.

Q: How can we detach politics from education if Secretary Jesli Lapus himself is a politician?

A: Secretaries Raul Roco and Butch Abad were also politicians. Both enjoyed the full trust of Gloria Macapagal-Arroyo who appointed them, and both eventually went against her. Watch what Lapus does as he starts to fully understand the problems of DepEd and realizes who is really to blame for the problems of education in our country.

Q: Do you think “The Cask of Amontillado” (by Edgar Allan Poe) will feed our students the sinister thought of getting away with murder?

A: That is why this story should not be taught before second or third year high school. It cannot be taught in college, because it is too simple, but it has to be taught. After all, it is one of the best short stories ever written by an American. As for getting away with murder, you can always point out that, fifty years after the crime, the murderer in the story is still troubled by his conscience. That kind of living hell nobody will want.

Q: What is your stand on sex education?

A: The term “sex education” is unfortunate, because DepEd does not educate students about how to have sex, but about health, hygiene, medicine, anatomy, society, morality, marriage, responsibility, and all kinds of other things important to the survival of the human race.

Q: Poor comprehension in English is one of the factors why students fail to solve math problems.

A: That happens only when the math problems are in English, but give students the problems in their own language and see their math scores improve dramatically.

Q: Is it okay to blame primary teachers if incoming secondary students can’t read and comprehend?

A: Unfortunately for primary teachers, there is no one else to blame. That is why non-readers should not be allowed to graduate from grade school. Keep them in Grade 2 until they learn how to read.

Q: What shall we do if we have non-readers as students in first year high school?

A: Since you cannot send them back to Grade 2, give them special remedial classes after class hours and during summer. And don’t send them on to second year high school. Let them stay in first year until they learn how to read.

[Published in The Philippine Star.]

National Book Award winners

7 September 2006 at 5:09 AM | Posted in News | Leave a comment

The Manila Critics Circle announced the winners of the National Book Awards for books published in 2005 in appropriate ceremonies at the Manila International Book Fair in the World Trade Center in Pasay City, Metro Manila, on August 31, 2006. The awards were sponsored by the National Commission for Culture and the Arts, the National Book Development Board, and Primetrade Asia.

Named Publisher of the Year was Anvil Publishing. Esther Pacheco was given a Lifetime Achievement Award.

The other winners:

Juan C. Laya Award for Best Book of Fiction in a Philippine Language: Calvary Road: Mga Kuwento sa Balighong Panahon, by Abdon M. Balde Jr., University of Santo Tomas Publishing House.

Juan C. Laya Award for Best Book of Fiction in a Foreign Language: White Elephants, by Angelo Lacuesta, Anvil Publishing.

Alfonso T. Ongpin Award for Best Book on Art: Tanaw: Perspectives on the Bangko Sentral ng Pilipinas Painting Collection, edited by Ramon E. S. Lerma, Bangko Sentral ng Pilipinas.

Biography / Autobiography: The Last Full Moon: Lessons on My Life, by Gilda Cordero Fernando, GCF Books.

Business and Economics: The Bangko Sentral & the Philippine Economy, edited by Vicente B. Valdepeñas Jr., Bangko Sentral ng Pilipinas; and Setting Frameworks: Family Business and Strategic Management, by Elfren Cruz, Anvil Publishing.

Children’s Literature: The Yellow Paper Clip with Bright Purple Spots, by Nikki Dy-Liacco, Adarna House.

Comic Books: Siglo: Passion, edited by Dean Francis Alfar and Vincent Simbulan, Kestrel IMC, Mango Books, and Quest Ventures.

Cookbooks and Food: Gabay sa Pagkain ng Gulay-Dagat, by Paciente A. Cordero Jr., Far Eastern University Publications; and Slow Food: Philippine Culinary Traditions, edited by Erlinda Enriquez Panlilio and Felice Prudente Sta. Maria, Anvil Publishing.

Education: Edukasyong Pampubliko: Ang Karanasan ng Kabite, 1898-1913, by Emmanuel Franco Calairo, Cavite Historical Society; and University Traditions: The Humanities Interviews, edited by Ramon C. Sunico, Ateneo de Manila University.

Essay: The Cardinal’s Sins, The General’s Cross, The Martyr’s Testimony and Other Affirmations, by Gregorio C. Brillantes, Ateneo de Manila University Press.

Film: Making Documentaries in the Philippines, by Isabel Enriquez Kenny, Anvil Publishing.

Folklore: Myth, Mimesis and Magic in the Music of the T’boli, Philippines, by Manolete Mora, Ateneo de Manila University Press.

History: Davao: Reconstructing History from Text and Memory, by Macario D. Tiu, Ateneo de Davao University; and To Love and to Suffer: The Development of the Religious Congregations for Women in the Spanish Philippines, 1565-1898, by Luciano Santiago, Ateneo de Manila University Press.

Linguistics: Sawikaan 2004: Mga Salita ng Taon, edited by Galileo S. Zafra and Romulo P. Baquiran Jr., University of the Philippines Press.

Medicine and Health: The Truth about Coconut Oil: The Drugstore in a Bottle, by Conrado S. Dayrit, Anvil Publishing.

Music: Tunugan: Four Essays on Filipino Music, by Ramon Pagayon Santos, University of the Philippines Press.

Personal Anthology: Sakit ng Kalingkingan: 100 Dagli sa Edad ng Krisis, by Rolando B. Tolentino, University of the Philippines Press.

Poetry: Dark Hours, by Conchitina Cruz, University of the Philippines Press; Misterios and Other Poems, by J. Neil C. Garcia, University of the Philippines Press; and Saulado: Mga Tula, by Rebecca T. Añonuevo, University of the Philippines Press.

Reference: 100 Questions Filipino Kids Ask, by Liwliwa Malabed and Emylou Infante, Adarna House and Liwayway Marketing.

Social Sciences: Authentic Though Not Exotic: Essays on Filipino Identity, by Fernando Nakpil Zialcita, Ateneo de Manila University Press.

Special Interest: Huling Ptyk: Da Art of Nonoy Marcelo, by Pandy Aviado, Sylvia Mayuga, and Dario Marcelo, Anvil Publishing.

Theology and Religion: Pagsubok sa Ilang: Ikaapat na Mukha ni Satanas, by Tony Perez, Anvil Publishing; and A Pilgrim’s Notes: Ethics, Social Ethics, Bioethics, by Fausto B. Gomez, O.P., University of Santo Tomas Publishing House.

Translation: Fr. Francisco Coronel’s Arte y Reglas, Kapampangan Grammar and Rules, circa 1621, translated by Edilberto V. Santos, Holy Angel University Press.

Travel: Ciudad Murada: A Walk Through Historic Intramuros, by Jose Victor Z. Torres, Intramuros Administration & Vibal Publishing House.

Best Design: A Pilgrim’s Diary: Passages and Inner Landscapes, by Angela Blardony Ureta, designed by Ige Ramos, Treehouse Creative Village.

Citations: Angono, Rizal series, by Ligaya G. Tiamson-Rubin, University of Santo Tomas Publishing House; Kultura Mangyan series, edited by Antoon Postma, Mangyan Heritage Center; Makata sa Cellphone series, by Frank G. Rivera, University of Santo Tomas Publishing House; and Ubod New Authors Series, National Commission for Culture and the Arts.

« Previous PageNext Page »

Create a free website or blog at WordPress.com. | The Pool Theme.
Entries and comments feeds.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.