2 December 2006 at 4:11 AM | Posted in News | 12 Comments

Ang Mundo ayon kay Aling Bebang ayon sa kanyang mga Kritiko

Iyon, marahil, ang nagpataginting sa kanyang tinig sa pagbibigay- kahulugan sa mga bagay na para sa ami’y walang kabuluhan. — “Kuwento ni Mabuti”

Sa huling bilang, apatnapu’t tatlo na ang librong naisulat ni Genoveva Edroza Matute, labindalawa rito ang sa sarili niya at ang iba’y antolohiya o may kasamang ibang manunulat. Mahigit sa isang daang maikling kwento na ang naisulat at nailathala niya mula 1936, at kasindami rito ang kanyang mga sanaysay at artikulo, bukod pa sa anim na tula at dalawang pagsalin. Pero hindi lamang sa paramihan ng akda namumukod si Matute sa ibang manunulat na Filipino sa ating dantaon, kundi sa galing at bisa ng pagsulat. Mahirap bilangin ang mga kwento niyang nabasa na ng milyun-milyong estudyanteng Filipino o nagwagi sa kung anu-anong paligsahan sa pagsulat. Napakarami na rin ng mga manunulat at guro ng literatura ang lumaki sa kanyang panulat. Sa madaling salita, hindi na nakapagtataka na maging paksa ng isang panayam propesoryal ang mga akda ni Matute.

Sa katunaya’y napapanahon ngang maging paksang pampanayam ng isang kritikong katulad ko ang mga akda ni Matute dahil dumarami na ang pagparangal sa kanya, at nagiging mas madali sa tinatawag nating estado ng literatura na angkinin siya. Dumadali ang pag-apropriya sa kanya ng naghaharing gahum, dahil hindi na siya katunggali ng malalaking imprenta tulad ng De La Salle University Press, Ateneo de Manila University Press, at University of the Philippines Press; itong tatlong naghaharing imprenta pa nga ang naglabas nito lamang nakaraang taon [1992] ng tatlo niyang pinakabagong libro — ang Tinig ng Damdamin: Mga Piling Sanaysay (1945-1989) (De La Salle, 1992), ang Piling Maiikling Kuwento, 1939-1992 (Ateneo, 1992), at Sa Anino ng EDSA at iba pang mga Kuwento (UP, 1992). Hindi na siya kasama sa pamalit ng gahum o nanlalabang gahum, kundi respetado na siya’t nababanggit na nga ang pangalan bilang susunod na Pambansang Alagad ng Sining, ang pinakamalinaw na tanda ng pagkaangkin ng estado. Layunin ko sa panayam na ito na mabigyan ng mababalang pagbasa ang isa sa kanyang pinakakilalang maikling kwento, pero bago ko gawin iyon ay dapat ko munang ipakita kung paano kasalukuyang nabubuo ang mundong diumano’y kinatha niya. Ang mundong ito’y kinakatha ngayon hindi niya — iyan ang aking tesis — kundi ng kanyang mga kritiko na kasama na rin ako.

Pinakasikat siguro sa mga naunang kritikong pumansin kay Matute si Gregorio C. Borlaza, na sumulat ng “Si Genoveva Edroza Matute at ang Wika at Panitikang Pilipino: Isang Talambuhay” (1984; Sibol 14). Mabusisi, makatotohanan, at mapagmahal ang pagkasulat ni Borlaza ng talambuhay ni Matute, at wala tayong maipipintas dito maliban siguro sa paglagay kay Matute sa kontexto ng mga isyung pangwika sa halip ng mga isyung pampanitikan. Ito namang kahinaang ito ng akda ni Borlaza ay hindi masisisi, dahil noong unang bahagi ng dekada otsenta’y isyung pangwika lamang naman talaga ang nahaharap sa publiko. Nagsisimula pa lamang pumasok sa ating bansa ang mga ideyang hango sa teoryang pampanitikan at hindi pa nabubulabog ang mga unibersidad ng mga makabagong pananaw sa literatura. Hindi rin natin maikakaila, tulad ng pinatunayan nga ni Borlaza, na malaki ang papel ni Matute sa pag-unlad ng wikang Tagalog (o noong panahong iyon ay tinatawag na Pilipino). Sa kanyang mga proyekto bilang dekana sa Dalubhasaang Normal ng Pilipinas at sa kanyang walang tigil na paggamit mismo ng wika sa pagsulat, pagturo, at pagtalumpati ay masasabing isa si Matute sa dakilang magulang ng Filipinong sa panahon nati’y ganap nang laganap.

Pero totoo rin na hindi natin mauunawaan kung sino talaga si Matute kung wika lamang ang ating iisipin. Literatura ang kontexto na ganap na magbibigay-kahulugan sa kanyang buhay at panulat, at hindi lamang literatura bilang pagkwento — dahil ito’y ginawa na rin ni Borlaza sa kanyang pagbuod ng banghay ng maiikling kwento — kundi literatura bilang sagisag sa pagpakahulugan ng mga kritikong aral sa post-istrukturalismo, post-modernismo, post-feminismo, post-marxismo, at post- kolonyalismo.

Maganda rin ang hangarin ni Natalia A. Baltazar sa kanyang “Ang Pampanitikan Panlipunang Kahalagahan ng Limang Katha ni Genoveva Edroza-Matute” (1991). Nais niyang dakilain si Matute, kung kaya’t inihambing pa niya ito kay Chinua Achebe ng Nigeria. Tama rin ang kanyang pananaw na nasa larangan ng literatura ang tunay na kahalagahan ni Matute. Ani Baltazar: “Walang alinlangan, ang likhang sining ni Genoveva Edroza-Matute ay mapananalaminan at mapagbabatayan ng kaalaman, kaugalian, katarungan at kamalayang panlipunan” (194).

Ayon kay Baltazar, ang kasiningan ng maiikling kwento ni Matute ay makikita sa mga katangiang ito: “Tunay ngang hindi mapag-aalinlanganan ang kasiningan ng kanyang maiikling kuwento mula sa likas na pagsisiwalat ng kawalang malay, sa paggamit ng mga sagisag, sa pagbibigay ng mga hudyat at pahiwatig, sa matimping pagpapahayag ng nilalaman ng puso’t damdamin, sa matalinghagang pagsasaad ng guniguni, at hanggang sa paggamit ng mga usap-usapang nagtatanghal sa tunay na katauhang nagpapagalaw sa kwento” (193-94).

Pero hindi ako sang-ayon kay Baltazar na ito lamang ang bumubuo ng kasiningan ni Matute. Ang mga nabanggit ni Baltazar ay pawang mga katangiang pormalistiko, na tiningala ng mga Bagong Manunuri noong pistaym, pero marami na tayong natuklasang pasikut-sikot ng literatura mula nang magpakamatay si Hitler at magsimula ang Digmaang Byetnam. Kung ang masasabi lamang natin kay Matute ay siya’y mahusay magsulat ayon sa mga pamantayan ng mga pormalista, kung ang masasabi lamang natin ay maganda ang kanyang nilalaman at anyo, o na mahusay siyang kwentista, ay wala tayong masyadong nasabi. Ito ang liksyong nakuha natin sa mga dikonstruksyonista. Kahit na laos na ngayon ang dikonstruksyon ay marami pa rin tayong utang na loob kina Paul de Man at iba pa, dahil sila ang nagpakita sa atin na wala sa nilalaman at anyo ang puso’t diwa ng literatura. Sa madaling salita, kulang din ang pagbasa ni Baltazar kay Matute, kahit na maganda ang pagbasang ito. Hindi batay sa makabagong teoryang pampanitikan ang kanyang pagbasa. Mahalagang ipagdiinan na hindi ko sinasabing mali si Baltazar o si Borlaza. Tama silang dalawa, pero kulang. Hindi nila nasakyan ng buo ang kadakilaan ni Matute. Ganito rin ang masasabi ko tungkol kay Paz M. Belvez. Sa kanyang “Ang Tema at Tauhan ng mga Maikling Katha ni Genoveva Edroza-Matute” (1991). Maganda ang obserbasyon ni Belvez na mahusay humawak ng tauhang bata si Matute, pero ang obserbasyong ito ay hindi batay sa kahit na anong teoryang pampanitikan. Sa halip ay impresyon lamang ito ng isang mahilig magbasa ng literatura. Sa larangan ng makabagong kritika, hindi sapat ang hilig sa pagbasa; kailangang sabayan ito ng aral na pagsuring teoretikal. Sa katunaya’y repleksyonista si Belvez. Inaakala niyang may nakahiwalay na mundong ikinukwento si Matute. Hindi niya naiisip na baka si Matute mismo ang lumikha ng mundong kanyang inilalarawan. Baka ikinokonstityut ng mga akda ni Matute ang mundong ginagawalawan natin. Kung naaalaala natin, ito ang aral na nakuha natin mula sa mga post-istrukturalista.

Sa mga kritikong nauna sa aking sumuri kay Matute ay si Soledad S. Reyes ang pinakasopistikado. Sa kanyang “Isang Pagbasa sa Ako’y Isang Tinig” (1991) ay ginamit niya ang post-istrukturalistang paraan ng pagsuri; humiram siya ng metodo mula sa mga Pranses na kritikong sina Michel Foucault at Pierre Macherey. Hinanap niya ang mga puwang sa mga akda ni Matute at ipinaliwanag niya ang katuturan ng mga ito. Bagama’t ayaw aminin ni Reyes na ang kanyang pagbasa ay “radikal” — aniya, “Ang kasalukuyang pagbasa sa Ako’y Isang Tinig ay hindi isang pagtangkang magbigay ng interpretasyong radikal” (163) — masasabing radikal ang kanyang pagbasa dahil hindi ito ang karaniwang pagtingin ng mga nakatatandang kritiko kay Matute. Hindi ko uulitin dito ang pagbasa ni Reyes. Babanggitin ko lamang na kinikilala niya ang naipunla ng makalumang pagbasang batay sa pormalismo. Halimbawa’y batid ni Reyes na malaki ang pagbagong ipinasok ni Matute sa larangan ng maikling kwento sa ating bansa: “Sa ganitong pagtalikod sa tradisyunal na banghay ng kwento, tunay na maituturing na makabago ang mga katha ni Edroza sapagkat ang mahalaga ay ang paglikha ng serye ng mga tagpo na nagbibigay-daan sa isang epiphany o ang paglalalim ng pang-unawa ng isang tauhan sa isang aspekto ng karanasan sa buhay niya o sa ibang mga tao sa kwento” (163). Pero agad namang ipinipilit ni Reyes na mababaw ang ganitong pagsuri: “Sa kabilang dako, sa isang higit na malalim na analisis, malinaw na ang karamihan sa mga akda ni Edroza ay nag-uugat sa mga tagisan ng pwersa — maaaring pisikal, subalit karaniwang sikolohikal na bunga ng mga sitwasyong kinakaharap ng mga pangunahing tauhan sa kani-kanilang partikular na kalagayan sa buhay. Sa madaling salita, hindi gaanong lumalabas sa mga pagsusuri ng kwento ng awtor ang katotohanang malalim ang pagkakabaon ng sining ni Edroza sa pulitikal at historikal na kamalayan, na ito ang isang pwersa na nagtatakda sa uri at antas ng tunggalian sa mga kwento” (163-64).

Batid natin ang teoryang nagpapagalaw kay Reyes — ang makabagong teoryang nabuhay sa Filipinas nito lamang huling bahagi ng nakaraang dantaon — at ito ang teoryang nasa likod ng tesis ni Reyes: “Malinaw din na para kay Edroza, ang kanyang akda ay yaring-tao, isang likha, isang artipak na bagamat may kaugnayan sa buhay ay may sarili namang identidad at kakanyahan” (168). Kasangkot sa ganitong masalimuot na pagbasa ang pagtanaw sa punto de bista bilang “istratehya sa pagdidiin ng pagiging likha ng akda” (168), ang pagsuri sa mga “alingawngaw (na nagmula sa ibang mga teksto)” (169) o ang tinatawag na intertextwalidad, at ang pagtukoy sa “mga puwang at espasyo sa pagitan ng aktwal na sinasabi ng mga kwento” (169). Hindi na bago ang mga konseptong at metodong ito sa mga bihasa na sa teoryang pampanitikan, pero bago pa rin ito sa tradisyon ng pagbasa kay Matute, dahil si Reyes pa lamang, sa pagkaalam ko, ang nangahas gumamit ng malalim at makabagong pananaw.

Pagpatuloy ng ginawa ni Reyes ang aking gagawin naman ngayon. Samakatwid ay masasabing radikal din ang aking pagbasa, hindi dahil binabalewala ko ang mga nakaraang pagbasa — iyan ay maling pagpakahulugan sa salitang “radikal” — kundi dahil nais kong bigyan-pansin ang mga aspekto ng sining ni Matute na may kinalaman sa naghaharing gahum sa atin. Ito ang gahum na makalalaki, makamayaman, makakanluran, at maka-ingles. Kung naghahanap tayo ng pangalan ng ganitong metodo ng pagbasa, maaari nating sabihing ito ay post-post-kolonyal, dahil ginagamit nito ang mga pamaraan at istratehiyang natuklasan o ginamit ng mga kritikong tinataguriang post-kolonyal noong mga huling taon ng dekada otsenta, at pati na rin ng mga kritikong kanluranin na naniwala noong gitnang bahagi ng dekada otsenta sa post- istrukturalismo, post-feminismo, at post-marxismo.

Magbibigay muna ako ng pangkalahatang pagbasa ng pinakabagong libro ni Matute — ang Sa Anino ng EDSA at iba pang mga Kuwento — ayon sa pananaw na ito.

Sanay na sanay na tayong basahin ang maiikling kwento bilang magkakahiwalay na teksto. Subukin naman nating basahin ang maiikling kwento ni Matute bilang isang buong akda, may iisang kwento, may iisang tema, may iisang kahulugan.

Ang matutuklasan natin ay ang mundo o ang Filipinas ayon kay Matute. Ganito ang nilalaman ng mundong ito.

Unang-una’y magaganda, malilinis, mabubuti ang loob ng mga taong nakatira rito sa atin sa Filipinas. Kahit na ang may masamang intensyon na si Tonio ay napilitang makilahok sa EDSA; ang kanyang isinasama sana sa pagnakaw na si Jun ay humarap pa nga sa tangke. Ang magpapakamatay na sanang si Nimang ay nagkaroon ng pag-asa nang mabanggit ang kanyang dalawang anak; si Rina ang dakilang kaibigang sumaklolo sa kanya. Bago siya mamatay ay nagsisi si Aling Adang sa nauntol niyang pagpalaglag sa anak; nasa tabi niya hanggang sa huli ang butihing mag-asawang Mameng at Ando. Nanatiling malinis si Maring kahit na naipagbili na sana siya sa puting si Richard, na siya namang nahawa sa kanyang kagandahang-loob. Si Bert na call boy ay nagpaaral ng kanyang kapatid. Ganyan ang karaniwang paglarawan ni Matute sa kanyang mga tauhan: mabubuti tayong tao rito sa Filipinas. Pumapangit, dumurumi, sumasama lamang tayong mga Filipino kung tayo ay lumalabas sa Filipinas, kung tayo ay nangingibang-bansa. Halimbawa’y si Ros; malungkot na malungkot siya sa Hong Kong. Si Gilda sa Hong Kong ay binabagabag ng kanyang konsensya dahil sa pagtalikod niya sa pangarap ng EDSA. Napilitan namang ibenta ni Amy ang kanyang katawan sa Japan. Nakasama sa binomba sa Iraq si Tino. Si Cora na titser sa atin ay magiging alila lamang sa Singapore. Si Belle ay binubugbog ng asawang puti sa Estados Unidos. Kapag nawawala sa sariling lupa, tayo ay napapahamak.

Ganito ang nakararaming mga Filipino — matino kung nasa sarili nating bansa, sumasama ang buhay kung lumalabas sa bansa. Pero may pailan-ilang mga Filipinong hindi mabubuti ang loob. Ito ang mga kontrabida sa bagong libro ni Matute. Ito ang mga maykaya, ang mga matagal nang may-ari ng lupa, ang mga malalaking komersyante, at mga matataas ang posisyon sa gobyerno. Kasapakat nila ang mga pulis (hindi ang militar kundi ang pulis). Halimbawa’y ang pulis na si Tsip Uy, na nag-salvage sa mabait na batang si Atong. O ang Kalihim ng Edukasyon, na siyang nagpapahirap sa mga gurong tulad ni Miss Cruz. O ang mga nakatira sa Forbes Park na siyang may kasalanan sa pagkamatay ng libulibong tao sa Ormoc.

Isang istratehiya ng mga kontrabidang ito para hindi makalaban sa kanila ang nakararami ay ang pagtanim ng dahilan para magkahiwahiwalay tayo. Minamaneobra ng mga kontrabida ang istruktura at sitwasyon sa Filipinas para maglaban-laban ang nakararami. Sila ang promotor ng mga pagtunggali. Sila ang nakikinabang sa mga alitan. Kuwento nga ng sundalong si Leo “ang pagsasakada ng kanyang mga magulang sa Negros Occidental; ang kadahupan at kaapihang tiniis nila nang manirahan sila sa Manapla; ang pag-agaw at pagsasamantala sa kanyang kababata ng anak ng isang maylupa; ang pagsumpa niyang ihanap ng katarungan ang lahat ng yaon, sa pamumundok o sa tulong ng buhay-militar; naniniwala pa rin siya sa huli, bagaman higit na mabilis ang sa una.” “Iisa pala ang ating gusto,” sagot kay Leo ng komunistang si Bituin. “Magkatulad pala tayo. Pero bakit tayo magkalaban?” Wala na sana tayong laban sa mga iilang kontrabidang ito, pero may kumakampi sa atin. Ito ang Panginoong Diyos. Siya ang nagpapadala ng mga trahedya sa atin, para mapilitan tayong magdamayan, para matauhan tayo, para makiisa tayo sa isa’t isa, magsanib, at sa pamamagitan nito’y malaman na kaya pala nating mabuhay nang walang maykaya. “Sabi ho ng matatanda sa Cabanatuan,” sulat ni Matute, “ang sunud-sunod na nangyayaring ito sa ating bayan ay parusa ng Diyos. Kasi nga naman ay laganap na ang kasamaan. … Sunud-sunod ang coup, pagkatapos ay tagtuyot; sinundan ng mga bagyo, ng mga baha … at ngayon, lindol na pagkalakas-lakas.” Dagdag pa rito, ayon kay Matute, ang Pinatubo at Ormoc.

Ito ang mundo ni Matute, isang mundong puno ng napakaraming mababait na tao na ginigipit ng iilang masasamang mayayaman at napipilitang mapahamak sa ibang bansa. Mapapansin natin na iba ang dating ni Matute kung ganitong pananaw ang gagamitin. Gaya ng naipahayag na ni Reyes, malaki nga pala ang papel ng kasaysayan at pulitika sa akda ni Matute. Radikal nga pala si Aling Bebang.

Ang kinakailangan ngayon ay ang pagbasa sa lahat ng akda ni Matute sa ganitong paraan. Hindi natin magagawa iyan sa loob lamang ng isang panayam, pero maaari tayong magbigay ng isang tiyak na halimbawa. Pahintulutan ninyo akong basahin sa ganitong paraan ang isa sa pinakasikat na maikling kwento ni Matute — ang “Kuwento ni ‘Mabuti'” (1948).

Alam na nating lahat ang kwento ng kwentong ito. Isinasalaysay sa atin ng isang babae ang karanasan niya noong bata pa siya sa mataas na paaralan. May titser siya noong babae rin, na tinagurian ng mga estudyante na “Mabuti” dahil lagi nitong ginagamit ang salitang “mabuti.” May anak na babae itong si Mabuti na lagi niyang ibinibida sa mga estudyante, pero anak ito sa pag-ibig at hindi sa kasal. Ang ama ng anak ay isang duktor na may asawa na. Sa katapusan ng kwento ay namatay ang duktor.

Mahalagang idiin na ang nagsasalaysay ng kwento ay hindi na musmos. “Hindi ko na siya nakikita ngayon” — ganyan nagsisimula ang salaysay ng babae, pahiwatig na matagal nang nangyari ang mga pangyayari sa iskwela. Dahil may isip na ang babae ay naisip na niya ang kahulugan ng natuklasan niya tungkol kay Mabuti. Mulat na siya sa simula ng kwento.

Mapapansin natin kaagad na mali ang pagbasa ng ilang kritiko tungkol sa kwento. Ang sabi nila’y may epiphany daw sa dulo ng kwento; diumano’y habang nagkwekwento ang nagkwekwento ay hindi pa siya mulat. Pero makikita natin na mulat na siya, dahil nangyari na ang pagkamulat niya bago niya simulan ang kwento. Pansinin na sa huling paragrap ng kwento ay sinasabi ng babae na ilang araw na ang nakalilipas mula nang mamatay ang lalaki: “At ngayon, ilang araw lamang ang nakararaan buhat nang mabalitaan ko ang tungkol sa pagpanaw ng manggagamot na iyon. Ang ama ng batang iyong marahil ay magiging manggagamot din balang araw, ay namatay may ilang araw lamang ngayon ang nakalilipas.” Matagal ang ilang araw, kung iisa lamang ang iniisip. Sa paggamit ni Matute ng panahong panlipas ng pandiwa sa kanyang huling pangungusap ay makikita nating batid niyang mulat na ang babae: “naunawaan ko ang lahat.” Naunawaan na ng babae ang lahat, bago pa man niya simulan ang kwento sa atin. Sa ibang salita’y ang kwento ay kwento ng pagkamulat, hindi mismong pagkamulat. Susi sa kahulugan ng kwento ang babaeng nagkwekwento, hindi ang titser kundi ang dating estudyante. Hindi katulad ng titser ang dating estudyante. Sa palagay ng dating estudyante’y ganoon pa rin ang titser. Ito ang ikalawang pangungusap ng maikling kwento: “Ngunit sinasabi nilang naroon pa siya sa dating pinagtuturuan, sa luma at walang-pintang paaralang una kong kinakitaan sa kanya.” Samakatwid ay wala pang pagbago sa buhay ni Mabuti; hindi pa mulat si Mabuti gayung mulat na ang dating estudyante.

Sa ano hindi mulat si Mabuti? Narito ang galing ng panulat ni Matute. Kahit na noong 1948 pa niya sinulat ang kwento ay makabago na ang kanyang mga tema. Post-post-kolonyal na ang kanyang tinatalakay na mga paksa sa kwentong ito. Unang-una’y binabatikos ng kwento ang makalalaking istruktura ng daigdig natin, o ang tinatawag na patriarka. Number Two lamang ng duktor si Mabuti. Tanggap ito ni Mabuti. Sa halip na ipaglaban ni Mabuti ang kanyang pag-ibig ay pinabayaan na lamang nito na patuloy na mabuhay sa piling ng tunay na asawa ang duktor, hanggang sa mamatay na nga ito. Sa ibang salita’y hindi hiniwalayan ng duktor ang asawa at sa halip ay ginamit lamang si Mabuti. Minahal man niya ito kuno o hindi’y hindi maipagkakaila na hindi niya pinanindigan ang pagkabuntis niya rito.

Maliit na komunidad ito — alalahanin na maingat na inilarawan ni Matute sa ikatlong pangungusap ng kwento ang karalitaan ng paaralan (“Sa isa sa mga lumang silid sa ikalawang palapag, sa itaas ng lumang hagdang umiingit sa bawat hakbang, doon sa kung manunungaw ay matatanaw ang maitim na tubig ng isang estero …”). Nasa lungsod man ito o wala ay masasabing nabubukod sa ibang komunidad ang lugar na ito, dahil hindi na pinapansin ng mga dapat pumansin sa sitwasyon ng mga paaralan. Isa pa’y sa bandang gitna ng kwento’y pinagtsitsismisan ng mga estudyante ang tungkol sa duktor. Samakatwid ay hindi ito makabagong lungsod kung saan maaaring magmotel ang nagmamahalan nang walang nakaaalam; ito ay maliit na lugar na walang sikreto. Sa madaling salita’y walang dahilan para hindi akuhin ng duktor ang anak ni Mabuti, maliban na lamang sa patriarka na umiiral noon (at ngayon pa rin). Inaakala noon (at ngayon pa rin) na tungkulin ng babae na palakihin ang anak sa labas. Tinatanggap ito ni Mabuti, kung kaya’t tahimik na lamang siya lumuluha sa isang sulok ng paaralan sa halip na harapin ang duktor at ibigay dito ang anak. Sa isang istrukturang hindi patriarkal, maaaring mangyari na ang lalaking duktor ang magpapalaki sa anak sa labas. Tinatanggap ni Mabuti ang patriarka, pero hindi ito tinatanggap ng dating estudyante. Ito ang husay at galing ni Matute: ipinakikita niya na may kaibhan ang estudyante sa titser. Makalalaki ang titser, kaya nga ito nagdurusa, pero hindi na makalalaki ang dating estudyante, kaya nga naikwekwento na nito ang tungkol kay Mabuti, at lalo namang hindi makalalaki si Matute, dahil ang kanyang mga tauhang pinili ay pulos babae, maliban sa kontrabidang lalaking duktor.

Kung ang unang binabatikos ni Matute sa kwento ay ang makalalaking istruktura ng lipunan ay ang ikalawa naman niyang tinitira ay ang pagkamakamayaman nito o ang tinatawag nating naghaharing uri. Duktor ang lalaki, sa madaling salita’y mas mayaman sa babae na isang titser. Tulad ng lagi naman nilang ginagawa, inaapi ng mayamang duktor ang mahirap na titser. Sumang-ayon man si Mabuti’y parang ginahasa rin siya ng duktor. Pinilit siyang umibig gayung walang kahihinatnan ang pag-ibig na ito. Walang karapatan ang duktor na paibigin si Mabuti, pero ginawa pa rin niya ito dahil dalawang uri ng kaparangyarihan ang hawak niya — ang kapangyarihan niya bilang lalaki at ang kapangyarihan niya bilang mayaman.

Maingat na inilalarawan ni Matute ang itsura ni Mabuti: “Walang anumang maganda sa kanyang anyo.” “Siya ay isa sa pinakakaraniwang guro roon. Walang sinumang nag-ukol sa kanya ng pansin. Mula sa kanyang pananamit hanggang sa paraan ng pagdadala niya ng mga pananagutan sa paaralan, walang masasabing anumang di-pangkaraniwan sa kanya.” Sa madaling salita’y walang alahas, magandang damit, o anupamang magpapaiba kay Mabuti sa karaniwang titser sa iskwelahan. Ganito rin ang kontexto ng mga kwento ni Mabuti tungkol naman sa kanyang anak. Walang masasabing di-pangkaraniwan sa anak na ito — ang “bagong kasuotan niyong may malaking lasong pula sa baywang” ay masasabing marangya na sa uring ginagalawan ni Mabuti. Sa madaling salita’y kung hindi man mahirap na mahirap si Mabuti ay hindi naman siya mayaman. Malaki ang agwat nila ng duktor. Masasabing kinakatawan ng duktor ang naghaharing uri, ang tinatawag natin ngayong burgis. Kasama sa kaburgisan ng duktor ang pagkaroon nito ng anak sa labas. Istrukturang pyudal iyan, at binabatikos din iyan ni Matute sa kwento.

Isa pang maganda sa pagkasulat ni Matute ng kwento ang pagbigay ng detalyeng nagpapahiwatig na tanggap ni Mabuti pero hindi tanggap ng nagkwekwento ang istrukturang kapitalista sa lipunan. Halimbawa nito ang “malaking lasong pula sa baywang”; bukod sa palamuti itong kasangkot sa pagkakonsyumerista ng lipunan ay pula ang kulay. Maaaring pumili ng ibang kulay si Matute, pero pula ang pinili niya. Maaari siyang pumili ng ibang maipagmamalaki ni Mabuti sa kanyang klase, pero ang pinili niya’y ang isang bagay na hindi naman kailangan — isang laso sa baywang — pero inaakala ng lipunan na kanaisnais.

Dapat ding pansinin na ang ambisyon ni Mabuti sa kanyang anak ay ang maging duktor ito, na ang mga batang estudyante na rin ang nagsasabing “Gaya ng kanyang ama!” Nais ni Mabuti na maging “gaya ng kanyang ama” ang bata. Hindi niya nauunawaan na ang paggaya ng bata sa walanghiyang ama ay pagsang-ayon sa umiiral na istrukturang pyudal, kapitalista, at patriarkal. Huling-huli ng mayamang lalaki ang kamalayan ni Mabuti, kung kaya’t hindi natin masasabi, sa pananaw na post-post-kolonyal, na mabuting tao itong si Mabuti. Masamang tao si Mabuti dahil hindi siya pumapalag. Masama si Mabuti dahil umooo siya sa pang-aapi sa kanya.

Hindi ganyan ang nagkwekwento. Hindi siya umooo sa istruktura ng lipunan. Maliwanag ang tono at dating ng pagkwento. “Naunawaan ko ang lahat.” Nauunawaan ng babae ang lahat, hindi lamang ang lahat tungkol sa duktor, kundi ang lahat tungkol sa pang-aaping ginawa ng duktor at ginagawa pa rin ng lipunang bumubuhay sa mga tulad ng duktor. “Sa hubad na katotohanan niyon at sa buong kalupitan niyo’y naunawaan ko ang lahat.” Pansinin ang mga salitang “sa buong kalupitan” — naririyan ang lakas ng maikling kwento. Malupit ang duktor, malupit ang lipunan, malupit ang kamalayang sumasang-ayon sa kalupitan.

Kung kasarian lamang o jender at uri lamang o klas ang tinatalakay ni Matute sa kwento ay hindi siya aangat sa karaniwang kwentong sinusulat ng mga kabataang mandirigma o radikal. Pero may dagdag pa si Matute, at alalahaning ito’y 1948 pa lamang. Idinaragdag ni Matute ang isyu ng dugo o reys. Ano ba ang itinuturo ni Mabuti? Alam natin na ang pagturo ng Tagalog at literaturang Filipino sa ating mga paaralan ay nagsimula lamang noong panahon ng Hapon. Noong 1948 ay nagsisimula pa lamang magturo ng panitikang Filipino, kung sinimulan na nga ito. Sa katunaya’y hindi natin masasabing ganap na tanggap na ang pagturo ng panitikang Filipino noong panahong iyon. Kung si Mabuti’y di-pangkaraniwan sa alinmang bagay bukod sa pagiging dalagang ina ay makatitiyak tayong hindi siya nagtuturo ng panitikang Filipino. Kung ginagawa niya iyo’y siguradong tatagurian siyang di-pangkaraniwan, maaari pa ngang radikal. Pero alam na natin na pangkaraniwan ang katauhan niya. Kaya’t masasabi natin nang walang kadudaduda na ang kanyang tinuturo ay panitikang banyaga.

Isa pa’y may ebidensiya tayong hango mismo sa paglarawan ni Matute. “Sa tuwina, kasayahan, pananalig, pag-asa ang taglay niya sa aming silid-aralan. Pinuno niya ng maririkit na guniguni ang aming isipan at ng mga kaaya-ayang tunog ang aming pandinig at natutuhan naming unti-unti ang kagandahan ng buhay. Bawat aralin namin sa Panitikan ay naging isang pagtighaw sa kauhawan namin sa kagandahan.” Anu-ano ang mga akdang Filipino na maaaring pag-aralan noong mga panahong iyon? Ang Florante at Laura, ang Noli, ang Fili. Hindi masasabing puno ng “maririkit na guniguni” ang mga ito; sa katunaya’y hindi kagandahan ang tema ng mga dakilang akdang ito kundi kapangitan at kabahuan ng mga Kastila.

Maaari bang literaturang Filipinong nakasulat sa Ingles ang tinuturo ni Mabuti? Maaari, dahil mayroon na namang naisasamang akdang Filipino noon sa pinag-aaralan sa mga iskwelahan. Pero hindi uso noon ang pagturo kina Arguilla, kahit na binabasa na siya. Magiging di-pangkaraniwan si Mabuti kung siya ang magsisimula ng pagturo ng literaturang Filipino sa Ingles. Alalahanin din na ang kursong tumutukoy dito sa kolehiyo ay halos kamakailan lamang naitatag, at sa hayskul ay isyu pa rin ito hanggang ngayon. Sa madaling salita, mas madaling basahin ang kwento kung aakalain nating literaturang banyaga ang sabjek ni Mabuti.

Dito naipasok ni Matute ang isyu ng dugo o kulay. Ang ipinapasok sa isip ng kabataan ay mga banyagang kaisipan, mga banyagang kagandahan at pangarap. Makikita kaagad ang kawalanghiyaan ng mga puting Amerikano noon. Pilit na kinukusot ang isip ng kabataan para akalaing ang kagandahan ay naroroon lamang sa ibang bansa at wala rito sa atin. Makikita iyan mismo sa nagkwekwentong babae. Inaakala niyang pangit ang paaralang nilakhan niya. “Walang anumang maganda sa kanyang anyo — at sa kanyang buhay.” Nasa tabi ng estero ang iskwelahan. Bulok ang mismong iskwelahan. Maganda na para kay Mabuti ang laso sa baywang.

Ang labanan ng gahum pampulitika ay klarong-klaro dito. Nilalabanan ng babaeng nagkwekwento ang gahum ng kano, pero nahihirapan siya. Masyadong malakas ang Amerikano para sa kanya. Pero hindi kaya ng Amerikano si Matute. Sa pagkasulat ni Matute ng kuwento ay makikitang mulat siya sa pangwawalanghiya ng mga kano. Pansinin ang kaisaisang salitang banyaga sa kwento, ang salitang “Ma’am”: “Siyanga pala, Ma’am, kayo? Kayo nga pala?” Hindi kailangang gamitin ang salitang Ingles na ito. Maaaring tanggalin ang unang pangungusap at simulan ang diyalogo sa “Kayo nga pala?” Pero ginamit ni Matute dahil may nais siyang ipahiwatig. Nais niyang pansinin natin na may kaugnayan ang mga puti sa pang-aaping dinaranas ni Mabuti.

Ang kamalayan ni Mabuti ay binaboy na ng mga kano. Dahil ang nasa isip niya ay mga larawang gawa-gawa ng mga kanluraning manunulat — mga manunulat na hindi natin masisising kampi sa kanilang sariling bansa, kulay, at dugo — sira na ang isip ni Mabuti. Hindi na niya nakikita ang tunay na kalagayan ng mundo. Sa kanyang isip ay maganda ang daigdig, kahit na simoy estero ang walang patid niyang nalalanghap at umiingit ang sahig sa bawat hakbang niya. Hindi na niya namamalayan ang katotohanan. Iyan ang dahilan kung bakit hindi niya nahaharap ang kataksilan ng duktor; romantiko o di-realistiko ang pananaw niya sa buhay at di rin realistiko ang pagharap niya sa pagkadisgrasyada niya. Ginahasa siya kung tutuusin, pero tahimik na lamang siyang lumuluha sa isang sulok. Pinagmamalaki pa niya ang kanyang anak, gayung anak ito ng kataksilan ng lalaki sa asawa.

Ang konsepto ng anak sa pag-ibig o sex bilang patunay ng pag-ibig ay kanluranin. Dala ito ng gahum na kasama ng mga kumolonisa sa atin. Batid natin na Asyano tayo, at sa Asya ay hindi pag-ibig ang umiiral sa pagkaroon ng anak. Iyan nga, hindi ba, ang problema natin ngayon sa pagtangka nating limitahin ang pagdami ng mga sanggol? Nagkakaanak ang Filipino para tumulong sa bukid, para mag-alaga sa magulang kung matanda na ang mga ito, para ipagpatuloy ang apelyido, kung minsan ay para mapalaki ang papel sa lipunan sa pamagitan ng kasal pampulitika o pang-negosyo. Pero hindi taal sa Filipino ang pag-anak para patunayan ang pag-ibig. Iyan ay konseptong kanluranin. Ang pagiging martir kuno ni Mabuti ay asal kanluran na hango niya sa kanyang pagbasa ng panitikang banyaga.

Ang ikaapat na tema na makikita natin sa maikling kwento ay ang wika o mga isyung may kaugnayan sa wikang pambansa. Alalahanin na naman natin na 1948 ito, panahong mayroon pang tinatawag na “English Rule.” Batid natin mula sa talambuhay ni Matute na isa siya sa lumaban sa “English Rule.” Bawal noon ang pagsalita ng Tagalog o anupamang wikang bernakular sa mga iskwelahang Filipino. Pinaparusahan noon ang gumagamit ng wikang sarili. Pero pansinin ang maikling kwento. Unang-una’y nakasulat ito sa wikang Tagalog. Ikalawa’y ni minsan ay hindi binanggit na sa iskwelahan ay Ingles ang ginagamit na wika. Pansinin natin ang salitang “mabuti” na bukambibig ng titser. “Siya’y tinatawag naming lahat na si Mabuti kung siya’y nakatalikod. Ang salitang iyon ang bukambibig niya. Iyon ang pumapalit sa mga salitang hindi niya maalaala kung minsan, at nagiging pamuno sa mga sandali ng pag-aalanganin.” Kung Tagalog ang wikang panturo noon at literaturang Tagalog ang itinuturo ng titser ay hindi mangyayaring gagamit siya maya’t maya ng salitang “mabuti.” Hindi kasi siya mauubusan ng salitang Tagalog, laluna’t literatura ang medyor niya. Matatas dapat siya sa wikang binabasa niya at ginagamit niyang panturo araw-araw. Kaya lamang nauutal siya, nauubusan ng salita, nakakalimot ng salita, ay dahil hindi Tagalog ang kanyang ginagamit kundi Ingles, isang wikang hindi niya gaanong hawak, tulad ng di paghawak dito ng lahat nating Filipino. Sa maikling salita’y nauubusan siya ng salitang Ingles, kaya sinasabi na lamang niya ang salitang “Good!” Sa katunayan, ang tawag sa titser ng mga estudyante ay hindi “Binibining Mabuti” kundi “Miss Good.” Mas natural iyan kung iisipin, at iyan ang sa palagay ko’y talagang nangyayari sa kwento.

Ang paggamit ni Matute at ng kanyang tauhang nagkwekwento ng wikang Tagalog ay hamon sa umiiral na gahum sa wika. Matagal nang sinasabi ito ng mga kritikong bumabasa kay Matute at hindi ko na kailangan pang patunayan. Bantayog talaga ng wikang sarili si Matute, at sa maikling kwentong ito’y makikita ang ganitong pagbantayog. Si Good ay hindi good, dahil may anak siya sa pagkasala. Hindi siya good dahil sang-ayon siya sa makalalaki, makamayaman, makakanluran, at maka-Ingles na gahum. Hindi bida si Mabuti kundi kontrabida. Hindi siya ulirang guro, kundi kasuklamsuklam na tuta ng lalaki’t kano. Isa pang napakagaling na ginawa ni Matute sa kwento ay ito: binaligtad niya ang takbo ng mundo. Sa halip na ilarawan niya ang naghaharing gahum ay isinangtabi niya ito. Ito ang bagong istratehiya na tinatawag nating post-post-kolonyal. Hindi tama na kalabanin ang umiiral na gahum nang harapan. Ang nangyayari lamang sa ganitong paglaban ay nagiging importante tuloy ang naghaharing gahum. Sa halip ay dapat sumulat at mabuhay na kunwa’y walang umiiral na gahum. Sa madaling salita, gaya ng lagi kong sinasabi, ang laging bumabanggit sa lalaki, mayaman, kano, at Ingles ay nagpapatunay lamang na importante ang mga ito. Mas mabisa ang tahimik na di-pagbanggit sa kanila. Sa madaling salita’y huwag silang pansinin. Iyan ang ginagawa ni Matute sa kanyang maikling kwento. Dalawang beses lamang niya binanggit ang lalaki, at hindi niya ito talagang inilarawan. Hindi niya binanggit ang pagkamayaman ng lalaki o ang pagkabanyaga ng literatura’t wika. Binalewala niya ang mga ito. Iyan ang uri ng pagbatikos na pinagkakaguluhan ngayon ng mga kritikong mulat. Noong 1948 pa ay naunahan na silang lahat ni Matute.

Kaya nga masasabi natin na dakila talaga itong si Aling Bebang. Mahusay na siyang magkwento, mahusay pa siyang lumikha ng kwento. Mahusay na siya sa mga pormalistikong aspekto ng literatura, mahusay pa siya sa mga aspektong may kinalaman sa ideyolohiya at gahum. Wala na tayong mahihingi pa sa isang manunulat na tunay na Filipino.

TALASANGGUNIAN

Baltazar, Natalia A. 1991. Ang Pampanitikan Panlipunang Kahalagahan ng Limang Katha ni Genoveva Edroza-Matute. Hiyas ng Panitikang Filipino, Mga Piling Akda sa Wika at Panitikan: Handog-Parangal kay Genoveva Edroza-Matute. Inedit nina Alfonso O. Santiago, Clemencia C. Espiritu, Venancio L. Mendiola, Patrocinio V. Villafuerte, at Pamfilo D. Catacataca. Maynila: Bookmark, pah. 173-96.

Belvez, Paz M. 1991. Ang Tema at Tauhan ng mga Maikling Katha ni Genoveva Edroza-Matute. Hiyas ng Panitikang Filipino, Mga Piling Akda sa Wika at Panitikan: Handog-Parangal kay Genoveva Edroza-Matute. Inedit nina Alfonso O. Santiago, Clemencia C. Espiritu, Venancio L. Mendiola, Patrocinio V. Villafuerte, at Pamfilo D. Catacataca. Maynila: Bookmark, pah. 197-205.

Borlaza, Gregorio C. 1984. Si Genoveva Edroza Matute at ang Wika at Panitikang Pilipino. Sibol 14: 1-39.

Matute, Genoveva Edroza. 1948. Kuwento ni “Mabuti.” Piling Maiikling Kuwento, 1939-1992. Lungsod ng Quezon: Ateneo de Manila University Press, 1992.

—–. 1992. Sa Anino ng EDSA at iba pang mga Kuwento. Lungsod ng Quezon: University of the Philippines Press.

Reyes, Soledad S. 1991. Isang Pagbasa sa Ako’y Isang Tinig. Hiyas ng Panitikang Filipino, Mga Piling Akda sa Wika at Panitikan: Handog-Parangal kay Genoveva Edroza-Matute. Inedit nina Alfonso O. Santiago, Clemencia C. Espiritu, Venancio L. Mendiola, Patrocinio V. Villafuerte, at Pamfilo D. Catacataca. Maynila: Bookmark, pah. 161-71.

[Unang binigkas bilang Panayam Propesoryal Alfredo E. Litiatco sa Literatura noong 27 Enero 1993, sa Bulwagang Tereso Lara, Pamantasang De La Salle, Maynila, Filipinas. Bahagi ng artikulo ay unang inilathala sa Diyaryo Filipino, 9 Enero 1993.]

Advertisements

Split-Level Americanization: A Case Study of McDonaldized Philippines

2 December 2006 at 4:04 AM | Posted in News | 10 Comments

If there is a place on earth that seems more American than the United States of America, that place is the Philippines.

A typical American city does not have a McDonalds on every street corner. There is a McDonalds or similar American fast-food outlet on every street corner in Metro Manila.

A typical American businessman wears a suit (or more likely, a sports jacket or even a blazer) to work and takes off the jacket when the room becomes too warm. A typical Filipino businessman wears a real suit to work (or even to parties) and never takes off the jacket even if the temperature in Manila ranges from 25°C to 28°C. In fact, a jacket is called by Filipinos an americana.

There are four national newspapers in the United States (Los Angeles Times, New York Times, USA Today, and Wall Street Journal). In the Philippines, there are nine national newspapers in English (Business Mirror, Business World, Daily Tribune, Malaya, Manila Bulletin, Manila Standard, Manila Times, Philippine Daily Inquirer, and Philippine Star).

A typical American buys 17 movies on DVD a year (as of 2004, according to USA Today). A typical Filipino probably buys 17 American movies on DVD a month. (Of course, DVDs in the Philippines are very much cheaper because they are pirated.)

The Philippines is the only country in its region with an American-type presidential form of government featuring a strong president. In fact, it has a stronger president than even George W. Bush. Gloria Macapagal Arroyo controls everything in the Philippines. According to the latest surveys, at least half of all Filipinos still residing in the Philippines say that she personally controls even the corruption (the Philippines is the 98th least corrupt nation on earth), but that impression is most likely only successful propaganda mounted against her by her political enemies. Coincidentally, in the last American elections, according to surveys conducted by CNN, corruption was the Number One issue against Bush.

The United States as a whole has not legislated English as its official language. English is one of only two official languages of the Philippines. In fact, Filipinos claim that the Philippines is the third largest English-speaking country in the world, next only to India and the United States.

On the surface, it looks like the neo-colonization or Macdonaldization of the Philippines is complete, at least in terms of food, fashion, media, government, and language.

But this is only all on the surface. Beneath the surface, in what cultural critics could call a deconstructive anti-hegemonic movement or, in older language, anticolonial subversion, there is no place as unlike the United States as the Philippines.

For example, in general, Americans obey the law, from the simplest traffic laws to their Constitution. In contrast, in general, Filipinos ignore all traffic laws and whoever is the Philippine President routinely issues executive orders that blatantly violate the Philippine Constitution.

In general, Americans go to school. In general, Filipinos do not go to school. Let me qualify that. More than 85% of Americans finish high school. Practically every Filipino enters the first grade of school, but only 62% finish elementary school, only 23% finish high school, and only 14% finish a four-year college course.

In general, both Americans and Filipinos speak English. It is true that 65% of Filipinos claim to speak English as a second language (the primary languages being Tagalog for 22M and Cebuano for 18.5M, among 171 living Philippine languages spoken by the 85-plus million Filipinos), but the English that they speak, which historically they learned from American teachers at the turn of the 20th century, is Philippine English, a variety of English that belongs, according to the usual linguistic classification, to the Outer Circle of English-speaking countries. Documented only partially by dictionaries such as the Anvil-Macquarie Dictionary of Philippine English for High School (2000), Philippine English is almost another language, almost unintelligible to speakers of American English. The second largest English-speaking country in the world, Australia, in fact, has deemed it fit to classify the Philippines as a “non-English-speaking country.” Note this classification from the government website of New South Wales: “The top five countries of birth in NSW (non-English speaking country) are: China, Vietnam, Italy, Lebanon and the Philippines (2001 ABS Census data).”

These anecdotal but purposive facts are meant only to introduce my thesis, which is that Americanization in the Philippines is split-level. I take the phrase “split-level” from a 1967 paper by Jaime Bulatao on “Split-Level Christianity,” in which he shows that the Christian religion is only skin-deep in the Philippines. The Philippines, by the way, is also unique among Pacific nations when it comes to religion, since it is one of only two countries – the other one being East Timor – whose population is overwhelmingly Christian, at least in name.

As far as definition of terms is concerned, my use of the term “split-level” is different from its use by Laurence A. Rickels to describe the kind of group psychology applicable to California (http://www.hydra.umn.edu/twd/cat1.html), which is the state with the biggest portion of the 2M Filipino population of the United States. As far as I know, no one has used the term “split-level” in discourses on cultural imperialism, American or otherwise.

American cultural imperialism may be very much alive and well in other countries, but in the Philippines, it is not what it is reputed to be. I do not mean to generalize from the case study that is the Philippines, not only because the Philippines is indeed unique in many ways nor only because I am definitely not an expert on any other country except my own. What I merely want to do is to use the Philippines today as the exceptional case study that might prove the rule.

In order to have a focus, I will speak primarily of media – print, film, and television. Since the pervasiveness of media in today’s global culture is a given, media might be a good way to enter the split-level world of American cultural imperialism in the Philippines. In addition, media is a hot topic in Philippine academic circles. Just last week, for example, on 18 November, the American Studies Association of the Philippines devoted its annual general assembly to the topic of “Philippine and American Media: Critical Interaction and Transformation,” with a concept paper that started this way:

In the present era of globalization, it is undeniable that Philippine media has been and continues to be influenced by foreign media. We get our foreign news from satellite feeds from CNN and BBC. Many of the shows aired on local free TV are canned shows from American networks or Pinoy [Filipino] adaptations of some foreign shows. These shows, such as Amazing Race, Fear Factor, American Idol, MTV, or even dubbed Korean telenovelas have become the nightly fare of many Filipino families. American influences on our media and consequently its influence on our culture are here to stay.

This conference aims to present a critical view of the dynamics of Philippine and American media and culture. How has our media and culture been affected by the dominance of American culture throughout the world? How do we adapt to this? As American influences transform our culture, how do we view the interrelation between Philippine and American media and culture critically?

Will we simply follow the way set out by American television, music, food, clothes and films? Is there a way to resist? Must we resist? How?

If you check into an upscale hotel anywhere in the Philippines, when you wake up, you will be given a daily newspaper. That daily newspaper will be in English. This will give you the impression that Philippine print media is in English. That is a wrong impression. In reality, the circulation of the biggest English-language daily newspaper is less than 250,000 a day. (I know that the figure looks silly compared to that of Yomiuri Shimbun with its 14.5M copies a day, but indulge Filipino publishers a bit.) The circulation of the most popular daily newspaper in Filipino is over 450,000 a day. The total circulation of all English-language newspapers is only 1.5M copies a day. The total circulation of all Filipino-language newspapers is over 3.5M a day (Abante, Abante Tonite, Bulgar, People’s Journal, People’s Journal Tonight, and People’s Taliba).

If you go to a shopping mall in Metro Manila, or in fact, anywhere in the Philippines, you will most likely see a number of movie screens (“screens” is usually used rather than “theater”) showing American films. If you were to go only by the number of billboards or posters advertising American movies, you would think that Filipinos watch a lot of American movies. What you should do, however, is to enter the moviehouse to see how many people are actually inside. You might be amazed to find out that a lot more moviegoers see a movie in Filipino per day, than watch an American movie. Because movie attendance records are kept secret by distributors and exhibitors for fear of the right taxes being imposed on them, I do not have hard data about this impression. It can, however, be easily verified by merely entering a moviehouse showing an American movie in Metro Manila.

If you have cable television in the Philippines, you can catch not only CCN but also Fox, CBS, and just about every network Americans watch in their own bedrooms. But the television ratings do not lie. Programs in Filipino have an almost total market share of the viewing public. In fact, foreign television series and movies are dubbed into Filipino in order to be shown on free or non-cable stations.

It is not just the language that is not American in Philippine media, but the content. The New York Times will fire a reporter who manufactures data or copies from other sources. Philippine daily newspapers sometimes, though not often, print unverified news or rumors, with the intention of printing an erratum or even an apology the next day in case the report turns out not to be true. “Print first, deny later” is a popular practice of some, perhaps many, Philippine newspapers.

Philippine movies may look like derivatives of American movies, with a proliferation of fantastic characters and plagiarized storylines, but if we look closely at the structure of the movies, they do not follow the Hollywood three-act structure as promulgated and popularized by Syd Field. The mindset of the Philippine audience is not a carbon copy of that of the American audience, but is qualitatively different. For example, the Philippine plagiarized version of Wonder Woman, named Darna, adds a distinctly Filipino characterization of Narda, the woman who turns into a superwoman. Narda typifies the ordinary Filipino, in contrast to the atypical character of the woman behind Wonder Woman. I am not the first scholar to say this, but it is worth saying again: Filipino superheroes are qualitatively different from American superheroes because the former relies on forces outside her or him (such as a magic stone or clever relatives), unlike the latter, who generally have the powers bestowed upon them either by virtue of birth (such as Superman) or by wealth (such as Batman).

Television news in the Philippines is nothing at all like American television news. There is no such thing as television news in the Philippines in the American sense. All Philippine television news is either advertising for products or entertaining for ratings or both. For example, 24 Oras, Saksi, and TV Patrol, the three highest-rated television news shows, focus not on news that the public has to know, but on insignificant news that looks good on the screen because it is either sexy or violent or both.

Speaking of ratings, among cable viewers, that is, those with access to American shows, the highest rating shows are Filipino free channel game shows using only a little English and having little American content. The audience that comes out of the economic A and B classes comprise less than three percent of the television market, and media being an industry more than a public service, media networks have deemed it wise simply to ignore the rich and to target the poor.

The ratings, in fact, paint a portrait of the Filipino television viewer as interested only in shows either originally or dubbed in vernacular languages. Examples of highly-rated shows (figures as of 23 October 2006) are Eat Bulaga (24.8%) and Wowowee (19.4%) on the same time slot, together eating up 44.7% of the viewing public. 24 Oras (29.6%) and TV Patrol (26.2%) on the same time slot take up an even larger 55.8%. Primetime shows show the same pattern: Captain Barbell (34.5%) with Deal or No Deal (31.6%), Atlantika (30%) with Super Inggo (29%), and Bakekang (31%) with Maging Sino Ka Man (25.2%). Clearly, American shows are non-existent and uninteresting as far as the majority of Filipino viewers are concerned.

If in reality the language used in media is not English and Filipinos overwhelmingly prefer their news and entertainment in their own languages and if in reality the content of the media is significantly different, why is there an appearance of Americanization in Philippine media?

The phenomenon of split-level cultural imperialism cannot be fully understood if we stick only to the Raymond Williams model of residual-dominant-emergent culture. To think of something Filipino as residual, of American or Western culture as dominant, and perhaps deliberately subversive sub- or anti-culture as emergent glosses over the lack of clear distinctions between types of culture in the country. Someone driving a Japanese car with the CD player or iPod blasting out a pirated American song may strike European critics as postmodern, but if we look at old Philippine houses, we will realize that eclecticism is the rule rather than the exception in Philippine culture. Even the typical modern building in the business center of Makati City is based on the Asian model of a house on stilts, with the ground floor being used merely as a holding area for visitors. The cell phone is a way not to accelerate communication, but to spread tsismis (a blend of gossip and censored news), the main preoccupation of Filipinos of whatever social standing.

Nor can Americanization be understood fully within postcolonial theory, since the Philippines is twice-removed from the Empire, the United States being itself a postcolonial country. I like to call the Philippines the Other Other, since it hardly ever appears in discussions of postcoloniality. If I may be forgiven for quoting myself, in a paragraph that I have used repeatedly in various international conferences, I like to think that, although contemporary Filipino theorists presumably work in decolonized space, Philippine culture is still heavily undertheorized. At first glance, this undertheorization appears due either to the decentering of critical theory within the Philippine academic community or to the marginalization of cultural orientalism within Anglo-American academic discourse. Upon closer examination, however, this undertheorization may be shown to stem from the internalization of a hegemonic universalization of culturally imperialistic, pre- or anti- theoretical, quasi-formalistic, mechanically reflectionist, white patriarchy. The abstract nature of that paragraph can be grasped more easily if we turn to its objective correlative – boxer Manny Pacquiao beating up a Mexican, since the Philippines was ruled by Spain through Mexico for three hundred years. It is no coincidence that Pacquiao is known as “The National Fist,” since the closed fist is the accepted symbol of the New People’s Army, the communist armed force that has been waging war against the Philippine government for decades, as well as the symbol of the successful civilian-backed coup d’etat against the dictator Ferdinand Marcos in 1986.

Nor can the phenomenon of split-level Americanization be understood fully even with the familiar indigenization-subversion duality. Falling into an essentialist trap is too difficult to avoid for those insisting on a nativist past reacting to or against a foreign invader. In certain areas of culture, notably food, there is clear evidence that no foreign food gets cooked exactly the same way that it is cooked in its country of origin (in the Philippines, spaghetti is sweet, paella is full of ingredients other than rice, Chinese noodles have no relationship to their Chinese ancestors; even McDonald’s serves rice and very salty hamburgers). Gemino Abad and other critics have even claimed that Filipinos have colonized the English language. Clodualdo del Mundo Jr. says the same of film, calling the phenomenon “native resistance.” But in general, it is impossible to say what has been indigenized, whether deliberately or by inertia, and what is being subverted, whether because of ideology in the vulgar Marxist sense or ideology in the way Marx understood the term.

To understand split-level Americanization, let us use the concept of counterhegemonic struggle. I borrow the term from Antonio Gramsci, but the concept from Jose Rizal, the nineteenth-century writer who first realized that intellectuals from the ruling class were actually brainwashing the oppressed masses with scholarship that appeared to be reality-based but was actually only ideological propaganda. Ideology (in the Marxist sense) or hegemony or, as I call it in my own language, gahum is the reason we find split-leveling in the Americanization of the Philippines.

In particular, let me cite the issue of language. On paper, the official policy of the Philippine Constitution is that Filipino is the primary language of instruction in all classrooms at all levels. The traditional policy of the Department of Education, enacted before the present Constitution, is that both English and Filipino are the languages of instruction in public school classrooms. Arroyo has issued an executive order forcing public school teachers to use English as the primary language of instruction (thus violating the Constitution); until the Supreme Court slaps Arroyo on the wrist, as it has done a number of times to date, the Department of Education has no choice but to implement such an order.

In reality, however, despite the Constitution, the presidential order, and the Department orders, there is only one language of instruction in practically all classrooms in the country. It is Taglish, a non-language that is variously labeled as code-switching, pidgin, or a lingua franca, featuring a still-unsystematized mixture of Tagalog, English, and vernacular languages of various regions. The government’s own language body, the Commission on Philippine Languages, defines the official language Filipino as whatever language is spoken in the urban centers, especially Metro Manila (in the North), Metro Cebu (in the middle of the archipelago), and Metro Davao (in the South). Since there is no scientific documentation of Taglish, we can rely only on broad impression – the language or non-language spoken in the three urban centers is Taglish, and since this language is defined as Filipino, Filipino is really Taglish. The few academic sources on Filipino, such as the Filipino dictionary (UP Diksiyonaryong Filipino, 2001) prepared by the University of the Philippines (the first of only four Philippine universities listed in the latest world university rankings), strengthen the impression that Filipino is really Taglish.

Why is language so crucial in any study of media and culture? The answer should be obvious. Print media uses language extensively, and the periodicals in Filipino are outstripping the periodicals in English in circulation more than 2 to 1, yet the false impression remains that English is the language of print media. Television uses language also extensively, though less obviously than print; television programs in English are invisible in terms of ratings, yet the false impression remains that English is the language of television. Film as a whole has declined in theater attendance, due not only to the rising poverty in the country but also to the declining attractiveness of movie theaters worldwide, but Filipino has been and remains the language of all Philippine films. The gap between fact and impression contributes to the split-leveling of Americanization.

In 1946, the Filipino-American writer and dissident Carlos Bulosan published a novel entitled America is in the Heart. America today is not in the heart, if it ever was. It is in the cataract, in the blurred vision that keeps the rich and the influential from seeing what and who they really are.

The wartime Japanese Co-prosperity Sphere seems outrageously a bad idea on hindsight, particularly in an American base such as Okinawa, but most Filipino intellectuals thought it a very good idea in the late thirties and early forties of the last century. Most Filipino intellectuals and practically everybody that had any money or property collaborated with the Japanese invaders during the Pacific War. Then, as now, it was the masses of the Filipino people that saw through the propaganda of the rich and the powerful and actively resisted the onslaught of foreign culture. It was the poor and the powerless that took up the call of patriotism and ran the nationwide guerrilla movement that forced the Japanese military to overlook obvious signs of the American recovery from early defeat.

The Philippines today may look foreign even to some Filipinos, but beneath the surface and behind the Western walls, the country remains as inscrutable to foreigners, as exotic if you like, as pure, and as Filipino as it was when the first Filipinos, back in the first century before the Christian era, carved out from the northern mountainside a series of engineering marvels known as the rice terraces, the only ancient wonder of the world that up to today serves its original purpose, which was to give food and pride to a population that was much more advanced in technology and certainly very much more civilized than its future colonizers.

At the end of the day, in what might very well be true also of other postcolonial nations in the Asia-Pacific region, what we are witnessing in the Philippine case is a people – or if you wish an imagined community – constantly and unceasingly reimagining itself through the medium of media, reasserting its identity in the face of both the homogenizing power of external or global forces and the collaborating hegemony of internal or selfish elites, and redefining the nation on its own terms and in its own time.

(Paper read at the International Conference on the United States and the Pacific Islands: Culture, Science, Politics, held in Okinawa, Japan, on 25-26 November 2006)

Create a free website or blog at WordPress.com.
Entries and comments feeds.